Specjaliści zajmujący się problematyką górnictwa wiedzą o co chodzi, natomiast wśród niespecjalistów wymiana poglądów pomiędzy ministrami budzi mieszane uczucia. Ponieważ jestem współautorem artykułów i monografii dotyczących funkcjonowania górnictwa węgla kamiennego na podstawie uregulowań prawnych Unii Europejskiej, spróbuję wyjaśnić zaistniałą sytuację.

Problem udzielania przez państwo pomocy dla przedsiębiorstw górniczych został uregulowany stosunkowo wcześnie jeszcze w trakcie istnienia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Pierwsze akty prawne powstały już w 1965 roku. Następne ustanowiono w latach 1971, 1976 i 1986, 1993 i 2002. ostatnie Rozporządzenie Rady nosi numer 1407/2002 i obowiązuje do 31 grudnia 2002 roku.

Rozporządzenia są aktem prawnym Wspólnoty Europejskiej i zgodnie z tym mają być stosowane bezpośrednio i w całości we wszystkich krajach członkowskich UE , czyli nie podlegają transformacji w narodowe systemy prawne. Obowiązują bezpośrednio mieszkańców, przedsiębiorców, sądy i inne instytucje we wszystkich krajach członkowskich. Dla kraju członkowskiego obowiązujące jest przestrzeganie w całości i bezwzględnie postanowień rozporządzeń, z uwzględnieniem prymatu prawa wspólnotowego nad prawem krajowym.

Należy przypomnieć, że w Traktacie o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali w artykule 4c zapisano, że "dotacje lub środki pomocowe przyznane przez państwo (...) w jakiejkolwiek formie (...) uznawane są za niezgodne ze wspólnym rynkiem węgla i stali i zgodnie z tym zostaną usunięte i zakazane w ramach UE, zgodnie z Treścią Traktatu". To dość restrykcyjne zapisy. Ale w artykule 95 prawnie gwarantuje się możliwość pomocy państwa, ale tylko wtedy, jeżeli wspiera się działania mające na celu uzyskanie gospodarczej rentowności, rozwiązywania problemów społecznych i regionalnych, pojawiających się w wyniku zamykania przemysłów, oraz dostosowywania się do nowych norm w zakresie ochrony środowiska. Wykorzystując artykuł 95 Traktatu EWWS (ECSC), uznano, że pomoc dla przemysłu węglowego może być uważana za zgodną z odpowiednim działaniem wspólnego rynku.

Można zadać pytanie: dlaczego Wspólnota zajęła się górnictwem węgla kamiennego, wydając kolejne rozporządzenia i dlaczego nie potraktowała w ten sposób wielu innych (choć też są wyjątki) przedsiębiorstw. Odpowiedź jest niezwykle interesująca i warto, aby ze stanowiskiem Unii w tej sprawie zapoznali się także adwersarze górnictwa węgla kamiennego.