Wiadomo już, że odłożone w czasie - w przypadku samorządowych budżetów - skutki kryzysu gospodarczego będą poważniejsze, niż wcześniej przypuszczano. Co gorsza, część mniejszych niż przewidywano środków na inwestycje pochłonie powódź, a ściślej nakłady na remonty zniszczonej przez żywioł infrastruktury.

Czy antidotum na to załamanie są wyłącznie cięcia w budżecie? W arsenale gminy mają jeszcze zmiany struktury wydatków, szukanie długofalowych instrumentów finansowych oraz oparcie się na współpracy z kapitałem prywatnym.

Wieści o spadających dochodach samorządów brzmiały jeszcze niedawno, gdy rosła dynamicznie gospodarka, jak bajka o żelaznym wilku. Niektóre samorządy poczuły wpływ kryzysu już w 2008 r., ale stał się on groźny dopiero w ub.r.

Łączne dochody gmin, miast, powiatów i województw wyniosły 154,7 mld zł, czyli zmalały o 2,5 proc. w stosunku do planu, wydatki zaś zamknęły się kwotą 167 mld zł - czyli o 7,9 proc. mniejszą niż planowano.

I dochody, i wydatki były przy tym wyższe niż w lepszym przecież pod względem wzrostu PKB 2008 r. - odpowiednio o 8,5 i 15 proc. - Choć po pierwszym kwartale tego roku dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) wzrosły, to prognozuje się ich spadek w całym roku, ponieważ mniejsze będą wpływy podatkowe z PIT i CIT - potwierdza Mirosław Proppe, partner w firmie doradczej KPMG.

Jan Maciej Czajkowski, wicedyrektor Związku Miast Polskich i wicedyrektor Systemu Analiz Samorządowych, zwraca uwagę na fakt, że ta gorsza sytuacja dotknie już wszystkie rodzaje JST.

- Daje o sobie znać coraz silniejsze powiązanie dochodów ich budżetów z dochodami z podatków zbieranych przez państwo, a te wszak zależą od koniunktury gospodarczej - komentuje. Maleją jednak też wpływy własne samorządów.

Szczególnie dochody z podatku od nieruchomości, ponieważ polityka państwa doprowadziła do zaniżonej waloryzacji stawek, w efekcie do spadku realnych dochodów samorządów.

Powódź i inne klęski

- Choć prognozy MF w tym zakresie nigdy specjalnie się nie sprawdzały, wpływy z PIT i CIT stały się ostatnio dla samorządów zupełnie nieprzewidywalne. Próby ratowania dochodów wpływami ze sprzedaży mienia komunalnego też zwykle nie są skuteczne ze względu na nikłe zainteresowanie ze strony inwestorów. Częstszym sposobem jest rezygnacja z części wydatków, głównie z inwestycji. Wycinane są zadania, które nie są uznawane za priorytety lub nie są współfinansowane ze środków UE. Są to m.in. stadiony, hale sportowe, baseny, ścieżki rowerowe. Województwo mazowieckie zrezygnowało z zakupu nowych wagonów dla SKM.