Autor: Dariusz Malinowski, Doradca Podatkowy, Partner, Firma Doradcza KPMG | 2009-01-09
Księgi podatkowe - jak uniknąć błędów
Na wstępie należy zaznaczyć, że pod pojęciem ksiąg podatkowych Ordynacja podatkowa rozumie księgi rachunkowe oraz podatkowe księgi przychodów i rozchodów, a także inne ewidencje i rejestry prowadzone przez podatników.
W przypadku, gdy dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania organ określa ją w drodze oszacowania. Najogólniej rzecz biorąc szacowanie ma zmierzać
do określenia przez organ podatkowy podstawy opodatkowania w prawidłowej wysokości. Organ podatkowy dysponuje w tym celu odpowiednimi metodami, które mają zapewnić realizację tego postulatu.
Metod szacowania jest kilka, a ich zastosowanie może mieć dla podatnika, w praktyce, różne skutki. Dlatego też organ podatkowy powinien wybór konkretnej metody szacowania uzasadnić.
Należy zauważyć, że podatnik może uniknąć szacowania, nawet w przypadku odrzucenia ksiąg podatkowych, jeżeli dane wynikające z ksiąg, uzupełnione dodatkowymi dowodami pozwalają, w ocenie organu podatkowego, na prawidłowe określenie podstawy opodatkowania. Oznacza to, że nawet księgi którym odmówiono rzetelności zachowują pewną moc dowodową i mogą, po uzupełnieniu innymi dowodami, uchronić podatnika przed szacowaniem.
Podatnik powinien mieć świadomość, że szacowanie podstawy opodatkowania nie może mieć charakteru represyjnego, oraz że ma charakter wyjątkowy. Ponadto należy podkreślić, że szacowanie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie ma innych sposobów ustalenia podstawy opodatkowania. Należy zatem zalecać podatnikowi aktywny udział w toku postępowania i dostarczanie organom podatkowym wszelkich możliwych dokumentów, które pozwolą uniknąć szacowania. Trzeba przy tym pamiętać, że metodę szacowania i skutki finansowe podatnik poznaje dopiero po doręczeniu mu decyzji. Podatnik może zatem nie zdawać sobie sprawy jak dotkliwa i kosztowna może być bierność w toku postępowania. Jeżeli pomimo tego dojdzie do oszacowania podatnik powinien pamiętać, że może kwestionować zarówno nieuznanie ksiąg podatkowanych i innych przedstawionych dokumentów za dowód w sprawie, jak i przyjętą metodę szacowania oraz wysokość określonego zobowiązania podatkowego.
6. Czy podatnikowi grozi również odpowiedzialność karno-skarbowa - w jakim wymiarze
Nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych podlega odpowiedzialności karnej. Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym, nierzetelne prowadzenie ksiąg stanowi przestępstwo zagrożone sankcja w postaci grzywny do 240 stawek dziennych. W wypadku, gdy nierzetelność jest mniejszej wagi lub księgi były prowadzone wadliwie kara grzywny określana jest kwotowo, a czyn taki kwalifikuje się jako wykroczenie karne skarbowe.
Odpowiedzialność za nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych przewiduje także, niezależnie od przepisów kodeksu karnego skarbowego, ustawa o rachunkowości. Zgodnie z jej przepisami nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat dwóch, albo obu tym karom łącznie.
Należy zauważyć, że podatnik może uniknąć szacowania, nawet w przypadku odrzucenia ksiąg podatkowych, jeżeli dane wynikające z ksiąg, uzupełnione dodatkowymi dowodami pozwalają, w ocenie organu podatkowego, na prawidłowe określenie podstawy opodatkowania. Oznacza to, że nawet księgi którym odmówiono rzetelności zachowują pewną moc dowodową i mogą, po uzupełnieniu innymi dowodami, uchronić podatnika przed szacowaniem.
Podatnik powinien mieć świadomość, że szacowanie podstawy opodatkowania nie może mieć charakteru represyjnego, oraz że ma charakter wyjątkowy. Ponadto należy podkreślić, że szacowanie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie ma innych sposobów ustalenia podstawy opodatkowania. Należy zatem zalecać podatnikowi aktywny udział w toku postępowania i dostarczanie organom podatkowym wszelkich możliwych dokumentów, które pozwolą uniknąć szacowania. Trzeba przy tym pamiętać, że metodę szacowania i skutki finansowe podatnik poznaje dopiero po doręczeniu mu decyzji. Podatnik może zatem nie zdawać sobie sprawy jak dotkliwa i kosztowna może być bierność w toku postępowania. Jeżeli pomimo tego dojdzie do oszacowania podatnik powinien pamiętać, że może kwestionować zarówno nieuznanie ksiąg podatkowanych i innych przedstawionych dokumentów za dowód w sprawie, jak i przyjętą metodę szacowania oraz wysokość określonego zobowiązania podatkowego.
6. Czy podatnikowi grozi również odpowiedzialność karno-skarbowa - w jakim wymiarze
Nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych podlega odpowiedzialności karnej. Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym, nierzetelne prowadzenie ksiąg stanowi przestępstwo zagrożone sankcja w postaci grzywny do 240 stawek dziennych. W wypadku, gdy nierzetelność jest mniejszej wagi lub księgi były prowadzone wadliwie kara grzywny określana jest kwotowo, a czyn taki kwalifikuje się jako wykroczenie karne skarbowe.
Odpowiedzialność za nieprawidłowe prowadzenie ksiąg rachunkowych przewiduje także, niezależnie od przepisów kodeksu karnego skarbowego, ustawa o rachunkowości. Zgodnie z jej przepisami nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat dwóch, albo obu tym karom łącznie.
