Pirobituminy w węglanowych utworach dolomitu głównego: geneza i wpływ na parametry zbiornikowe złoża
Irena MATYASIK, Piotr SUCH, Grzegorz LEŚNIAK, Tomasz SŁOCZYŃSKI - 2009-04-16
W ostatnich latach w wyniku badań geochemicznych substancji organicznej i mediów złożowych w węglanowych utworach dolomitu głównego, stwierdzono występowanie w nich rezydualnej substancji organicznej, która zajmuje przestrzeń porową skał.
Wstęp
Pirobituminy znane są z występowania w wielu basenach naftowych na świecie i opracowywane są różnorodne metody usuwania ich z pułapek złożowych. W polskim przemyśle naftowym jest to problem dotychczas nierozpoznany. Z uwagi na znaczenie pirobituminów dla warunków eksploatacji i poprawności szacowania zasobów próbowano określić sposoby rozpoznawania ich obecności w skałach zbiornikowych i poznać mechanizmy ich powstawania. Dla rozwiązania powyższych zadań wykorzystano wyniki analizy próbek rdzeniowych oraz płynów złożowych z zastosowaniem GCMS i Rock-Eval.
Wydawało się, że problem jest znacznie łatwiejszy i dopiero po zapoznaniu się z wieloma doniesieniami literaturowymi, okazało się, że po pierwsze może być wiele form występowania stałych bituminów i nie zawsze są one rozpoznawalne już po samym zapisie pirogramów (Hawkins, 1999; Hwang et al., 1998; Parnel et al., 2003; Stasiuk, 1997, Lomando (1992).
Dlatego też w pierwszym rzędzie skupiono się na teoretycznym rozeznaniu zagadnienia. Z uwagi na różne pochodzenie i różne warunki powstawania stałych bituminów, każdy basen naftowy wymaga indywidualnych badań. Depozycje stałych bituminów dotyczyć mogą także innych złóż np. rud metali, na temat których jest najwięcej publikacji. Badania takie dla złóż węglowodorów są mniej liczne.
Nieprzepuszczalne warstwy z jakimi spotykamy się w utworach dolomitu głównego Niżu polskiego, których obecność potwierdziły badania geochemiczne i petrofizyczne w kilku odwiertach: Lubiatów-2, Lubiatów-4 czy Sowia Góra-4, mogą mieć związek z występowaniem pirobituminów. W takich odwiertach należy liczyć się ze znaczną redukcją przepuszczalności poprzez zamykanie porów i zawężanie gardzieli łączących poszczególne pory. Należy zwrócić uwagę na to, iż takie warstwy wypełnione stałymi bituminami są nie do rozpoznania na profilowaniach neutron-gamma, gdzie w zapisie otrzymuje się taki obraz, który jest typowy dla skały porowatej wypełnionej ropą. Powodem tego jest brak znaczącej różnicy pomiędzy gęstością ropy naftowej i bituminów i odpowiadających im wskaźnikom wodorowym. Pirobituminy są materiałem występującym w naturze w większości złóż węglanowych jako nierozpuszczalna materia, blokująca przepuszczalność skał zbiornikowych.
Rys.1. Mapa peleogeograficzna dolomitu głównego (wg. Wagner 2004) na której zaznaczono otwory w których mogą występować stałe bituminy (Lubiatów, Sowia Góra, Grotów).
Pirobituminy znane są z występowania w wielu basenach naftowych na świecie i opracowywane są różnorodne metody usuwania ich z pułapek złożowych. W polskim przemyśle naftowym jest to problem dotychczas nierozpoznany. Z uwagi na znaczenie pirobituminów dla warunków eksploatacji i poprawności szacowania zasobów próbowano określić sposoby rozpoznawania ich obecności w skałach zbiornikowych i poznać mechanizmy ich powstawania. Dla rozwiązania powyższych zadań wykorzystano wyniki analizy próbek rdzeniowych oraz płynów złożowych z zastosowaniem GCMS i Rock-Eval.
Wydawało się, że problem jest znacznie łatwiejszy i dopiero po zapoznaniu się z wieloma doniesieniami literaturowymi, okazało się, że po pierwsze może być wiele form występowania stałych bituminów i nie zawsze są one rozpoznawalne już po samym zapisie pirogramów (Hawkins, 1999; Hwang et al., 1998; Parnel et al., 2003; Stasiuk, 1997, Lomando (1992).
Dlatego też w pierwszym rzędzie skupiono się na teoretycznym rozeznaniu zagadnienia. Z uwagi na różne pochodzenie i różne warunki powstawania stałych bituminów, każdy basen naftowy wymaga indywidualnych badań. Depozycje stałych bituminów dotyczyć mogą także innych złóż np. rud metali, na temat których jest najwięcej publikacji. Badania takie dla złóż węglowodorów są mniej liczne.
Nieprzepuszczalne warstwy z jakimi spotykamy się w utworach dolomitu głównego Niżu polskiego, których obecność potwierdziły badania geochemiczne i petrofizyczne w kilku odwiertach: Lubiatów-2, Lubiatów-4 czy Sowia Góra-4, mogą mieć związek z występowaniem pirobituminów. W takich odwiertach należy liczyć się ze znaczną redukcją przepuszczalności poprzez zamykanie porów i zawężanie gardzieli łączących poszczególne pory. Należy zwrócić uwagę na to, iż takie warstwy wypełnione stałymi bituminami są nie do rozpoznania na profilowaniach neutron-gamma, gdzie w zapisie otrzymuje się taki obraz, który jest typowy dla skały porowatej wypełnionej ropą. Powodem tego jest brak znaczącej różnicy pomiędzy gęstością ropy naftowej i bituminów i odpowiadających im wskaźnikom wodorowym. Pirobituminy są materiałem występującym w naturze w większości złóż węglanowych jako nierozpuszczalna materia, blokująca przepuszczalność skał zbiornikowych.
Rys.1. Mapa peleogeograficzna dolomitu głównego (wg. Wagner 2004) na której zaznaczono otwory w których mogą występować stałe bituminy (Lubiatów, Sowia Góra, Grotów).
acebooku
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza