Gazprom wielokrotnie dążył do przejęcia rurociągów zwłaszcza na Ukrainie i Białorusi. Infrastruktura transportowa tych krajów jest dla Moskwy istotna, ponieważ tędy przebiegają trasy tranzytowe do krajów Unii Europejskiej. Jednak w ciągu ostatniego roku rosyjska polityka uległa znacznej aktywizacji z dwóch powodów. Po pierwsze Gazprom dodał do struktury swoich celów dążenie do przejścia na "europejskie" ceny gazu w stosunkach z krajami WNP. Po drugie Rosja zyskała nowy instrument nacisku w postaci szeregu umów zawartych z krajami Azji Centralnej.

Ów konflikt wynika nie tylko z czystej kalkulacji ekonomiczno-biznesowej, ale również co chyba najważniejsze pewnych implikacje stricte politycznych wynikających z historycznych zaszłości na terenie Europy Środkowo-Wschodniej stanowiącej pół wieku dominum Rosyjskie ściślej ZSSR którego Rosja jest naturalnym spadkobiercą. Rosja nie może pogodzić się oraz zaakceptować zachodzących zmian w sferze społeczno-politycznej jakie dokonują się w państwach z nią sąsiadującymi. Działania podejmowane przez Federacje Rosyjską w stosunku do państw będących niegdyś w ścisłym kręgu oddziaływania, mają na celu odbudowanie dawnej pozycji polityczno-gospodarczej, podyktowane jest to "nową strategią" polityczną "racją stanu" lansowaną po zwycięstwie w 1999r. przez Władimira Putina wyborów prezydenckich.

Wyśmienita koniunktura panująca na światowych rynkach paliw od 2000 r. zaczęła wzmacniać przekonanie, że przyszłość Rosji zależy przede wszystkim od właściwej eksploatacji bogactw naturalnych. Dobitnym potwierdzeniem rosnącej popularności tej idei stała się Strategia energetyczna Rosji do 2020 r. (zwana dalej Strategią) zatwierdzona przez rząd Federacji Rosyjskiej we wrześniu 2003 r. Jak głosi ów dokument: "Rosja posiada znaczne zasoby surowców energetycznych i potężny sektor paliwowo-energetyczny, który stanowi podstawę rozwoju gospodarki oraz jest instrumentem polityki wewnętrznej oraz zagranicznej. Miejsce na światowych rynkach energetycznych w dużym stopniu determinuje geopolityczne oddziaływanie państwa".

Od początku XXI wieku, wraz z nastaniem rządów prezydenta Władimira Putnia, eksport surowców energetycznych stał się nie tylko problemem gospodarczym, lecz w dużej mierze politycznym. Idea "supermocarstwa energetycznego", która w 2006 roku sformułował doradca prezydenta Władysław Surkow, nadała tej zmianie w podejściu do polityki energetycznej podbudowy ideologicznej. O znaczeniu surowców, jako instrumentu polityki zagranicznej sam Putin pisał w swojej pracy doktorskiej, a źródłem spekulacji, co do charakteru i zakresu, w jakim zostanie on zastosowany pokazują podejmowane kroki i działania Władimira Putina, które doprowadził do konsolidacji sektora energetycznego w Rosji, osłabiając albo wręcz niszcząc prywatne koncerny oligarchów i budując państwowy monopol, głównie za pomocą Gazpromu oraz Rosnieftu (w sektorze naftowym). Elementem tej nowej - po okresie względnej, choć chaotycznej liberalizacji za prezydentury Borisa Jelcyna - jest nacjonalizacja bogactw naturalnych oraz ograniczenie roli przedsiębiorstw zagranicznych w rosyjskim przemyśle wydobywczym.

O ile do momentu opublikowania Strategii polityka surowcowa stanowiła jedno z wielu narzędzi odzyskiwania wpływów, o tyle od 2004 r. jej znaczenie zdecydowanie wzrosło, zwłaszcza w polityce wobec najbliższych sąsiadów.

Wśród celów zagranicznej polityki energetycznej wymienia się w tym dokumencie m.in.: "umocnienie pozycji Rosji na światowych rynkach energetycznych, maksymalnie efektywne wykorzystanie eksportowych możliwości narodowego kompleksu energetycznego (...) stworzenie niedyskryminującego systemu międzynarodowej działalności gospodarczej w sektorze energetyki, udostępnienie rosyjskim przedsiębiorstwom energetycznym zagranicznych rynków surowców energetycznych". Za najważniejsze autorzy dokumentu uznają umocnienie pozycji Rosji na światowych rynkach ropy i gazu. Dokument stwierdza również, iż "nowym czynnikiem w okresie do 2020 r. będzie uczestnictwo Rosji, jako dużego dostawcy surowców energetycznych w zapewnieniu międzynarodowego bezpieczeństwa energetycznego". Zdaniem autorów dokumentu strategiczne interesy FR wymagają m.in.: zapewnienia "niedyskryminacyjnego tranzytu surowców energetycznych". W tym celu rosyjskie przedsiębiorstwa mają dążyć do uczestnictwa w międzynarodowych planach transportu ropy i gazu. Energetykę uznano w dokumencie za jeden z istotnych elementów dyplomacji rosyjskiej, która ma dbać o zapewnienie realizacji założeń "Strategii…", interesy firm energetycznych i utrzymanie "aktywnego dialogu w sferze energetycznej z krajami Wspólnoty Niepodległych Państw, Gospodarczej Współpracy Euroazjatyckiej, północno-wschodniej Azji, Unii Europejskiej i z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi rozdziale poświęconym perspektywom rozwoju przemysłu gazowego zwracają uwagę dwa elementy. Wśród strategicznych celów rozwoju tej gałęzi wymienia się m.in.: zapewnienie interesów politycznych Rosji "w Europie i sąsiednich krajach" oraz rozbudowę infrastruktury tranzytu gazu, ułatwiającą m.in.: dywersyfikację eksportu gazu.

W latach 2005-2006 idea zawarta w Strategii została twórczo rozwinięta na fali rosnącej pewności siebie rosyjskich władz, wprost proporcjonalnej do zysków osiąganych z eksportu zasobów. W grudniu 2005 r. prezydent Putin na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej zarysował koncepcję Rosji, jako "energetycznego supermocarstwa". Stwierdził między innymi: "Energetyka stanowi najważniejszą siłę napędową światowego rozwoju gospodarczego. Tak było zawsze i jeszcze długo tak pozostanie". Słowa te przybliżają sposób, w jaki potencjał energetyczny jest postrzegany obecnie w Rosji; pokazują przede wszystkim niezachwianą wiarę, że dzięki zasobom naturalnym Rosja odzyska utracony prestiż i międzynarodową pozycję. Idea "energetycznego supermocarstwa" stała się w pewnym sensie długo poszukiwaną ideą narodową, (ego) polityczną idea Fix, ideologicznym uzasadnieniem licznych działań prowadzonych przez państwo w środowisku międzynarodowym.

Jednocześnie z roku na rok Rosja zdaje się przeobrażać w państwo naftowe (Petrostate), którego przyszłość w sposób nierozerwalny wiąże się z produkcją i eksportem ropy i gazu.

Według oficjalnych danych rosyjskich, udział surowców energetycznych (ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel itp.) w strukturze rosyjskiego eksportu stanowi ok. 55 proc. W sumie przemysł paliwowo-energetyczny wytwarza ok. 28 proc. PKB i przynosi ok. 54 proc. dochodów do budżetu federalnego. Nie można wykluczać, że rzeczywiste wartości tych współczynników są wyższe. Wskaźniki te pokazują, że finansowym zapleczem i motorem rosyjskiej gospodarki oraz reform są właśnie dochody z eksportu surowców energetycznych. Wzrost dochodów z eksportu surowców energetycznych umożliwił rozpoczęcie reform w niektórych gałęziach rosyjskiej gospodarki, a także dotowanie innych. Dzięki tym środkom stało się możliwe uruchomienie kilku ambitnych (i nagłaśnianych przez państwowe media) programów społeczno-gospodarczych (m.in. tzw. projekty narodowe).

Gaz towar deficytowy

Gaz ziemny stanowi jeden z podstawowych składników nieskrępowanego funkcjonowania gospodarki wielu państw europejskich i nie tylko. Brak wystarczających zasobów własnych tego paliwa, zmusza wiele krajów do importu by zaspokoić w pełni zapotrzebowanie. Specyfika tego towaru polega na tym, iż jest to substancja energetyczna, wykorzystywana w wielu dziedzinach naszego życia, między innymi w rolnictwie do ogrzewania szklarni, w handlu do ogrzewania centrów handlowych, w przemyśle hutniczym do wytwarzania stali, szkła, w przemyśle chemicznym jako surowiec do otrzymywania wodoru czy do produkcji amoniaku będącego składnikiem nawozów. Gaz również ma zastosowanie także jako paliwo do napędzania pojazdów mechanicznych z tym, że wykorzystuje się go tu w postaci tak zwanego LPG, Coraz częściej gaz ziemny stosuje się również w kogeneracji, czyli w procesie technologicznym jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i użytkowej energii cieplnej w elektrociepłowni. Ze względu na mniejsze zużycie paliwa, zastosowanie kogeneracji daje duże oszczędności ekonomiczne i jest korzystne pod względem ekologicznym - w porównaniu z odrębnym wytwarzaniem ciepła w klasycznej ciepłowni i energii elektrycznej w elektrowni kondensacyjnej. Jednak najszersze zastosowanie gaz znajduje w gospodarstwach domowych, czyli u pojedynczych konsumentów, tutaj gaz jest wykorzystywany do ogrzewania mieszkań poprzez kotły grzewcze oraz do gotowania. Jednak specyfika tego towaru polega przede wszystkim na ograniczonym dostępie do tego surowca. Jest to kopalina, do której dostęp ze względu na jej rzadkie występowanie jest ograniczony. Obecnie złoża gazu przy dotychczasowym wydobyciu szacuje się na około 60 do 80 lat a obszar jego najintensywniejszego występowania jest ograniczony do kilku głównych regionów na świecie. Z tych właśnie powodów gaz jest surowcem niezwykle pożądanym przez gospodarki państw tworzących Unię Europejską, które z tego względu pragną mieć jak największą kontrolę nad przedsiębiorstwami zajmującymi się wydobyciem i transportem tego surowca.