Wprowadzenie

Ewolucja polityki telekomunikacyjnej wielu państw, w tym państw członkowskich Unii Europejskiej, wskazuje na utrwalanie się przekonania, że zapewnienie powszechnej dostępności szerokopasmowych usług telekomunikacyjnych poza aglomeracjami wymaga zdecydowanej ingerencji państwa w procesy inwestycyjne. Regulacja wspierająca konkurencję przez udostępnianie sieci operatorów zasiedziałych nie stworzyła dostatecznych bodźców do inwestowania w sieci szerokopasmowe. Niektóre efekty regulacji są nawet przyczyną swoistego "strajku inwestycyjnego" największych operatorów sieci stacjonarnych, którzy oczekują na korzystniejsze warunki inwestowania w sieci światłowodowe. Inwestycje w sieci szerokopasmowe poza aglomeracjami nie zapewniają odpowiedniej rentowności. Z tego względu władze publiczne, realizując polityki rozwojowe, regionalne i antykryzysowe, starają się finansowo wspierać budowę sieci szerokopasmowych. Zaangażowanie funduszy publicznych na rynku telekomunikacyjnym może jednak prowadzić do zniekształcenia konkurencji i wyparcia inwestycji prywatnych, dlatego finansowe wspieranie rozwoju sieci szerokopasmowych podlega weryfikacji pod kątem zgodności z regułami pomocy publicznej.

Zaangażowanie funduszy publicznych w rozwój sieci szerokopasmowych narasta w miarę jak infrastruktura szerokopasmowa staje się czynnikiem wpływającym na konkurencyjność państw i regionów oraz składnikiem standardu życia. Szerokopasmowa komunikacja elektroniczna jest jednym z czynników realizacji strategii lizbońskiej i likwidacji "luki cyfrowej". Kryzys gospodarczy lat 2007-2009 spowodował przeznaczenie dodatkowych środków wspólnotowych i krajowych na rozwój sieci szerokopasmowych.

Publiczne inwestycje w sieci szerokopasmowe mają w perspektywie krótkoterminowej wesprzeć gospodarkę, a w dłuższym okresie sprzyjać zrównoważonemu wzrostowi gospodarczemu [1; pkt 2].

Większość środków publicznych jest przeznaczana na rozwój standardowego dostępu szerokopasmowego (tzw. dostępu szerokopasmowego pierwszej generacji) na obszarach, na których usługi szerokopasmowe są niedostępne lub dostępne w stopniu niedostatecznym. W dokumentach UE na potrzeby statystyczne i analityczne przyjmuje się, że dostęp szerokopasmowy pierwszej generacji wymaga prze pływności powyżej 144 kbit/s. Natomiast w polityce pomocy publicznej dla przedsiębiorców zaangażowanych w budowę sieci szerokopasmowych pierwszej generacji nie akceptuje się projektów, które miałyby zapewniać przepływność niższą niż 256 kbit/s. W UE wspiera się jednak finansowo również dostęp szerokopasmowy nowej generacji (New Generation Access - NGA), choć warunki tego wsparcia są bardziej rygorystyczne, gdyż sieci szerokopasmowe nowej generacji ( New Generation Broadband - NGB) rozwijają się głównie na terenach zurbanizowanych, na których są dostępne już standardowe usługi szerokopasmowe. Sieci NGA/NGB, według Komisji Europejskiej, są to sieci FTTC zapewniające przepływność powyżej 40 Mbit/s, zmodernizowane sieci kablowe, umożliwiające przepływność powyżej 50 Mbit/s oraz sieci światłowodowe FTTH o przepływnościach powyżej 100 Mbit/s. [1; pkt 48].

Pomoc publiczna w sprawach dotyczących rozwoju sieci szerokopasmowych jest nierozerwalnie związana z funkcjonowaniem Unii Europejskiej. Rozstrzygnięcia podejmowane przez organy UE określają ramy stosowania pomocy publicznej. W latach 2003-2009 Komisja wydała ponad 40 decyzji w sprawach projektów pomocy publicznej związanych z rozwojem sieci szerokopasmowych zgłoszonych przez państwa członkowskie. Podsumowując doświadczenia zgromadzone w tych postępowaniach, Komisja ogłosiła we wrześniu 2009 r. Wytyczne wspólnotowe w sprawie stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa w odniesieniu do szybkiego wdrażania sieci szerokopasmowych [1]. Są one wykorzystywane przy ocenie projektów pomocy zgłaszanych przez państwa członkowskie.

Podstawy pomocy publicznej

Pomoc publiczna jest dozwolona tylko w przypadkach określonych w prawie Unii Europejskiej. Warunki dopuszczalności pomocy publicznej wynikają z art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) [ 2 ]. Pomocą publiczną jest wszelka pomoc udzielona przez państwo członkowskie lub przez inne podmioty z użyciem zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie (transfer zasobów).

Pomoc taka zakłóca lub może zakłócić konkurencję przez faworyzowanie konkretnych podmiotów lub wytwarzanie określonych dóbr, jeżeli wpływa na handel między państwami członkowskimi [3 ]. Musi zatem wystąpić: − efekt przysporzenia ze źródeł publicznych, − selektywność pomocy, − ryzyko zakłócenia konkurencji, − wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy.

Pomoc publiczna ma miejsce wówczas, gdy są spełnione wszystkie wymienione warunki.

Pomoc publiczna w budowie sieci szerokopasmowej polega z reguły na przekazaniu dotacji. Może również występować w formie zaangażowania kapitałowego jednostek publicznych w przedsiębiorstwa budujące sieci, stosowania ulg podatkowych lub preferencyjnych warunków finansowania (kredytów, gwarancji finansowych). Dysponentem pomocy może być organ centralny lub terenowy albo inna jednostka rozporządzająca środkami publicznymi. Przekazanie środków musi prowadzić do powstania korzyści ekonomicznej (przysporzenia) po stronie podmiotu działającego w warunkach konkurencji. Zakłócenie konkurencji na skutek udzielenia pomocy jest wysoce prawdo podobne, gdyż przedsiębiorcy stale poszukują tańszych alternatyw zaspokojenia swoich potrzeb telekomunikacyjnych.