Wejrzenie w odpowiedzi z poszczególnych sektorów świadczy o braku różnic w odniesieniu do poszczególnych mediów. Przedsiębiorstwa najczęściej wymieniały następujące rodzaje działań wpływających na społeczność lokalną:

• działalność charytatywna,
• wspieranie inicjatyw społecznych,
• programy poprawnej relacji ze związkami zawodowymi,
• filantropia w ochronie zdrowia, edukacji, oświacie, kulturze,
• polityka zatrudnienia (uwzględniająca specyfikę lokalnego rynku pracy),
• współpraca z instytucjami publicznymi (samorządowymi),
• patronaty.

W jednym przypadku przedsiębiorstwo expresis verbis nie zakwalifikowało podejmowanych (realizowanych) przez siebie działań do programów w zakresie SOB w tym obszarze, co może świadczyć o złym rozumieniu istoty SOB w działalności spółki (tabela 8).
Dobra współpraca z i na rzecz środowiska lokalnego jest, jak można sądzić z wyników badania, ważna i chyba łatwiejsza do realizacji. Lepiej też zostały oszacowane przez firmy energetyczne korzyści z tego tytułu.

W pewnych przypadkach podawane były konkretne środki finansowe i to o nominalnie sporej skali. Trudno jednak ocenić, bez wskazania źródła finansowania bądź relatywnego ujęcia podawanych wielkości, jaki to natomiast jest wydatek dla firmy.

3.5. SOB - biznesowe elementy definicji SOB

Kolejne pole działalności SOB to umownie ujęta w kategorię "rynek" podstawowa działalność firmy na styku z dostawcami i odbiorcami energii. Biorąc pod uwagę to, z jaką dziedziną gospodarczą mamy do czynienia, jest to szczególnie istotna część ankiety dla Regulatora, którego misją jest równoważenie interesów zarówno przedsiębiorstw energetycznych, jak i odbiorców paliw i energii¹⁴⁾. Jak zatem firmy do tej sprawy podchodzą jest sprawą istotną.

W tym przypadku uzyskano następujące wyniki świadczące o aktywności spółek: 69% spółek prowadzi działania w tym zakresie (bardzo podobne wartości uzyskano dla wszystkich mediów), 16% wskazało odpowiedź negatywną, 12% zamierza je wprowadzić (3% nie odpowiedziało na pytanie).

Jakimi konkretnie działaniami ta aktywność jest wypełniona, było to przedmiotem kolejnego pytania.

Przedsiębiorstwa wymieniły liczne przykłady, wskazując przy tym wielokrotnie na:

• prowadzenie działań marketingowych,
• doskonalenie stron internetowych w celu nawiązania komunikacji z otoczeniem,
• stałą modernizację urządzeń, inwestycje z wykorzystaniem optymalnych technologii w interesie odbiorców,
• prowadzenie działań na rzecz wzrostu konkurencyjności rynków,
• moderowanie relacji z dostawcami (dobór właściwych dostawców),
• podejmowanie inwestycji na rzecz zwiększenia podaży mediów.

Interesujące będzie przytoczenie konkretnych działań i ich celu, oraz korzyści jakich firmy oczekują.
Przedsiębiorstwa planujące podjęcie działań w zakresie SOB oddziałujące na rynek, wymieniały m.in.: systemowe podjęcie takich działań w ramach grupy kapitałowej; działania w zakresie komunikacji zewnętrznej i marketingowej w ramach przyjętej strategii grupy kapitałowej; aktywna współpraca z przedsiębiorstwami obrotu w zakresie przyłączania klientów do sieci oraz świadczenia usługi dystrybucyjnej; akcja informacyjna o zagrożeniach związanych z nielegalnym poborem jednego z mediów; doradztwo techniczne dotyczące procesu przyłączeniowego.

3.6. Korzystanie z dorobku ERGEG

Materiałem analitycznym (na pewno nie jedynym, ale niewątpliwie swoistym dla elektroenergetyki i gazownictwa), który mógłby dostarczyć Prezesowi URE dodatkowych przesłanek, wskazówek dla sposobów realizacji celów SOBE w przedsiębiorstwach energetycznych, jest dorobek ERGEG w postaci wytycznych oraz kodeksów dobrych praktyk. Były one pomyślane jako ułatwienie wdrażania zasad zawartych w dyrektywach energetycznych przez przeniesienie ogólnych ram prawnych na język realnych sytuacji występujących w toku działalności energetycznej.

Tym samym ich zadaniem jest przyśpieszenie przekształceń, szczególnie w zakresach sieciowych, sprzyjających liberalizacji rynku energii, jego płynności i tym samym dobru konsumentów energii Przy czym rola regulatorów na tym się nie kończyła.

Widziano ją także jako współpracę prowadzoną z przedsiębiorstwami energetycznymi, Operatorami Systemów Przesyłowych (OSP), uczestnikami i zarządami giełd energii elektrycznej, której celem jest dobrowolne implementowanie wytycznych oraz dobrych praktyk przygotowanych przez ERGEG, co łatwo można zinterpretować jako etyczne postępowanie społecznie odpowiedzialnego przedsiębiorstwa energetycznego. Jednocześnie są to również zalecenia i wytyczne dla działań Regulatora¹⁵⁾. Przy czym nie należy zapominać, że te narzędzia przygotowano tylko dla firm elektroenergetycznych i gazowych.

Możliwości duże, ale jak jest z ich wykorzystaniem? Okazuje się, że w elektroenergetyce w zdecydowanej większości wytyczne te nie są w ogóle stosowane.

W gazownictwie wydawałoby się (wykres 12), że jest dużo lepiej, ale po raz kolejny okazuje się, że jest to "iluzja statystyczna".

Na prośbę o podanie konkretnych rozwiązań wytycznych ERGEG, wyeksponowano następujące przedsięwzięcia, do których się one odnoszą:

• stworzenie i udostępnianie Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci,
• opracowanie procedur zmiany sprzedawcy,
• stworzenie i bieżąca aktualizacja portalu internetowego dla klientów,
• stworzenie klientom warunków do korzystania z zasady TPA,
• bieżące informowanie klientów o zmianach w taryfie,
• ochrona odbiorców,
• system zarządzania jakością wg norm ISO.

Jedna spółka gazownicza podała, że "W odniesieniu do wytycznych dobrych praktyk opracowanych przez ERGEG, kierowanych bezpośrednio do operatorów systemów przesyłowych, magazynowych czy LNG, Spółka stosuje się do tych wytycznych w takim zakresie, w jakim operatorzy umieszczają zalecenia ERGEG w swoich kodeksach, umowach i innych wiążących dokumentach (np. Wytyczne dotyczące open season, wytyczne dotyczące bilansowania). W odniesieniu do wymogów wytycznych dotyczących operatorów systemów magazynowych (…) [spółka] wydzieliła ostatnio w swojej strukturze jednostkę organizacyjną (…), która będzie odpowiedzialna za realizację obowiązków narzuconych na OSM (m.in. świadczenie usług magazynowania gazu, przygotowania taryfy na usługi magazynowe)".
Inna zaś spółka gazownicza wskazała na bezpośrednią rolę Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w upowszechnianiu wiedzy o Kodeksach: "Spółka analizuje kierunki działań podejmowanych przez CEER i ERGEG, które mogą wpływać na zmiany ustawodawstwa unijnego oraz krajowego w obszarze działalności spółki. Informacje dotyczące tych działań pobierane są głównie za pośrednictwem kanałów informacyjnych URE (publikacje oraz strona internetowa urzędu) i traktowane są jako materiały informacyjne".

Wśród odpowiedzi przedsiębiorstw, dotyczących przyczyn braku korzystania z wytycznych ERGEG, przeważały następujące powody:

• spółki korzystają wyłącznie z wytycznych Urzędu Regulacji Energetyki,
• oczekiwane są rozwiązania na poziomie grupy kapitałowej,
• brak należytej informacji,
• przestrzeganie ogólnych zasad dobrych obyczajów i etyki w biznesie.

4. Ocena działania SOB
4.1. Raportowanie zewnętrzne

Przedsiębiorstwa miały ustosunkować się do pytania o wdrożenie raportowania zewnętrznego działań w zakresie SOB (np. w formie raportu SOB/CSR/Zrównoważonego rozwoju/środowiskowego), co przedstawia wykres 13 (str. 44).

Ogólnie: tylko 16% spółek wprowadziło raportowanie zewnętrzne działań w zakresie SOB, aż 62% spółek nie wdrożyło raportowania, 16% dopiero planuje (6% nie udzieliło odpowiedzi na pytanie).

Przedsiębiorstwa, które nie mają raportowania, bądź dopiero planują je wprowadzić, poproszone zostały o podanie innych działań komunikujących działania Zarządu Spółki w zakresie SOB. Wyniki także okazały się niezbyt zadowalające, bowiem tylko 31% spółek wskazało, że realizuje inne działania, aż 50% nie posiada dodatkowych działań (19% nie udzieliło odpowiedzi na pytanie). Przedsiębiorstwa, które wskazały odpowiedź pozytywną, wymieniły następujące działania komunikujące:

• informacje o działaniach CSR oraz otrzymanych nagrodach i wyróżnieniach na stronach internetowych, w kwartalniku firmowym, w mediach lokalnych, w mediach branżowych,
• informacje prasowe, materiały promocyjne spółki, teksty promocyjne,
• roczne raportowanie z realizacji umów sponsoringu oraz umów darowizn,
• okresowe raportowanie realizacji przyjętych planów finansowych,
• systematyczne informowanie partnerów biznesowych o sytuacji na rynku CO2,
• publikowanie na stronach internetowych informacji dotyczących działania spółki w zakresie programów społecznościowych.

Warto w tym miejscu nadmienić, że tylko trzy przedsiębiorstwa załączyły do odpowiedzi na ankietę kopie raportów, których syntetyczne omówienie przedstawia załącznik nr 2.
4.2. Audyt w firmie

Na pytanie: Czy działania SOB podlegają ocenie audytora?, uzyskano następujące odpowiedzi:

• ocenie audytora wewnętrznego podlegają działania SOB w 59% spółkach (38% nie podlega, 3% nie udzieliło odpowiedzi),
• ocenie audytora zewnętrznego podlegają działania SOB w 47% spółkach (50% nie podlega, 3% nie udzieliło odpowiedzi).

Na wykresie 14 przedstawiony został szczegółowy podział działań według oceny audytora.
Do innych działań, nie wymienionych do wyboru w ankiecie, podlegających ocenie audytora spółki wymieniły:

• 1 spółka: działalność fundacji w Polsce,
• 2 spółka: audyt bezpieczeństwa informacji, działalności szkoleniowej, działalności socjalnej na rzecz pracowników, działalności sponsoringowej,
• 3 spółka: badanie satysfakcji pracowników.

4.3. Nagrody
Prawie wszystkie spółki (81%) mogły pochwalić się nagrodami, wyróżnieniami (dowody uznania, wysokie notowania w rankingach, itp.) otrzymanymi w zakresie kwestii społecznych, środowiskowych czy personalnych. Do najczęściej wymienianych można zaliczyć:

• tytuł "Tego, który zmienia polski przemysł",
• Firma Przyjazna Klientowi,
• "Przedsiębiorstwo Fair Play",
• "Najlepszy Pracodawca Roku",
• tytuł "Przyjaciela Dziecka",
• Firma przyjazna środowisku, ale pojawiały się także następujące tytuły: Laur Białego Tygrysa Polskiej Energetyki ENERGIA 2008, "Platynowy Kasztan", "Filantrop Roku", "Mocni Wizerunkiem", nagroda Fundacji Kronenberga - Dobry Biznes, SUPERBRANDS - Marka wysokiej reputacji, Firma nieprzeciętnie przyjazna matkom, EKOLIDER Funduszu Spójności.

Większość z uzyskiwanych nagród ma charakter lokalny o zróżnicowanym charakterze, stąd trudno o jednolitą podstawę porównawczą, niemniej znamienne jest to, że większość z firm uzyskiwała jakieś wyróżnienia z obszaru idei SOB.
5. SOB wobec odbiorcy wrażliwego społecznie

Zgodnie z zapisami art. 3 ust. 5 dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 96/92/WE oraz art. 3 ust. 3 dyrektywy 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającej dyrektywę 98/30/WE, państwa członkowskie podejmą właściwe kroki dla ochrony odbiorców końcowych, a w szczególności zapewnią wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń chroniących odbiorców wrażliwych społecznie, łącznie ze środkami pomagającymi tym odbiorcom uniknąć odłączenia od sieci.