W przypadku spółek ciepłowniczych, do których ww. dyrektywy nie mają zastosowania, podjęta została próba scharakteryzowania odbiorcy wrażliwego społecznie, którym jest odbiorca mający problemy z bieżącym regulowaniem opłat za dostarczone ciepło - odbiorca indywidualny w gospodarstwie domowym, mający zawartą umowę na dostawę ciepła (np. zamieszkujący w domku jednorodzinnym, w budynku wielolokalowym, w którym zainstalowano indywidualne urządzenia pomiarowe).

Na wstępie należy zauważyć, że przedsiębiorstwa dystrybucyjne mogły nie posiadać niektórych danych zawartych w tym punkcie ankiety, z uwagi na fakt, że danymi takimi powinny dysponować spółki obrotu.

W wyniku przeprowadzonych zmian spółki dystrybucyjne ograniczyły swoją działalność do technicznej obsługi przesyłu energii elektrycznej czy transportu gazu ziemnego i realizacji zadań związanych z pełnieniem funkcji operatora systemu dystrybucyjnego.

Spółki gazownictwa, pełniące rolę operatora sieci dystrybucyjnej, posiadają obecnie jednego zleceniodawcę, którym jest PGNiG SA. Adresatem tych pytań w przypadku gazownictwa były zatem przedsiębiorstwa obrotu gazem.

Obecnie, wydzielona działalność obrotowa podlega bezpośrednio PGNiG SA, które przejęło prawa i obowiązki wynikające z wcześniejszych umów z odbiorcami zawartymi przez dotychczasowe spółki gazownictwa.

Obsługą handlową wszystkich klientów PGNiG SA dotyczącą sprzedaży gazu oraz kompleksową ofertą usług gazowniczych zajmują się, powołane w tym celu, Oddziały Obrotu Gazem z podległymi Gazowniami i Biurami Obsługi Klienta.

Jak pokazały wcześniej prowadzone w URE analizy¹⁶⁾, niektóre przedsiębiorstwa energetyczne prowadzą działania pomagające odbiorcom wrażliwym społecznie uniknąć wstrzymania dostaw.

5.1. Definicja odbiorcy wrażliwego społecznie

Interesująca była zatem kwestia, czy zarządy spółek przyjęły na użytek spółki definicję odbiorcy wrażliwego społecznie.

Analiza uzyskanych odpowiedzi wskazuje, że tylko jeden z zarządów spółek przyjął definicję odbiorcy wrażliwego społecznie. Zarządy siedmiu spółek planują przyjęcie takiej definicji.

Zdecydowana większość ankietowanych (18) nie planuje jednak przyjęcia takiej definicji, co pokazuje wykres 15.

Jedna spółka podała własną definicję odbiorcy wrażliwego społecznie, którym jest "odbiorca pobierający energię na potrzeby prowadzonego gospodarstwa domowego, pobierający dodatek mieszkaniowy lub korzystający z pomocy społecznej w szczególności z następujących form: zasiłku stałego; zasiłku okresowego; zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego; świadczeń niepieniężnych w zakresie posiłków i niezbędnego ubrania; przy jednoczesnym zastosowaniu kryterium dochodowego". Dodatkowo zwrócono uwagę na fakt, "iż odbiorca wrażliwy społecznie to zarówno osoba pokrzywdzona przez los - choroba, niepełnosprawność, jak też osoba o niskim statusie ekonomicznym".

Jedno z przedsiębiorstw energetycznych wyjaśniło natomiast, że "definicja takiego odbiorcy powinna być określona na poziomie prawa polskiego wraz z określeniem mechanizmu pomocy".

Inna spółka energetyczna wyjaśniła, że "przyjęcie takiej definicji powinno być poprzedzone dogłębnymi konsultacjami i powinna być ona przygotowana w uzgodnieniu ze wszystkimi zainteresowanymi przedstawicielami stron, tj. sprzedawcami, podmiotami zajmującymi się opieką społeczną, stroną rządową, Urzędu Regulacji Energetyki. W przypadku powstania definicji odbiorcy wrażliwego społecznie zapisy tej definicji powinny umożliwiać realizację czynności przez wszystkie zainteresowane strony tak, aby zakres koniecznych czynności nie wymagał ponoszenia znacznych środków poprzedzających udzielenie pomocy, także definicja ta powinna być stosowana przez wszystkich uczestników rynku".

Tylko w siedmiu spółkach planuje się przyjąć definicję odbiorcy wrażliwego społecznie, w czterech przypadkach - od 2010 r. i od 2013 r., a w jednym - przyjęcie takiej definicji uzależnia się od jej wprowadzenia do polskiego prawa, zaś w innym - zakłada się wprowadzenie takiej definicji w sytuacji wprowadzenia taryfy socjalnej. W jednym przypadku nie było możliwe jednoznaczne określenie terminu przyjęcia tej definicji.

Prace nad sprecyzowaniem definicji odbiorcy wrażliwego społecznie, jak wyjaśniło jedno z przedsiębiorstw energetycznych, będą prowadzone w ramach prac całej grupy kapitałowej.

Jedno z przedsiębiorstw ciepłowniczych wyjaśniło, że nie planuje przyjmować takiej definicji ze względu na specyfikę klientów, wśród których klienci indywidualni stanowią niewielki procent odbiorców (1%). Przeterminowane należności od klientów indywidualnych również stanowią zaledwie niewielki procent całej liczby (1%).

Z uwagi na fakt, że tylko jeden zarząd spółki przyjął definicję odbiorcy wrażliwego społecznie, to dalsze pytania ankiety zawierają informacje dotyczące odbiorców grupy taryfowej G w gospodarstwie domowym (w przypadku energii i gazu) oraz informacje dotyczące odbiorców mających problemy z bieżącym regulowaniem opłat za dostarczone ciepło - odbiorców indywidualnych w gospodarstwach domowych (w przypadku ciepła)¹⁷⁾.

5.2. Rejestry odbiorców wrażliwych społecznie

Na pytanie: Ilu odbiorców w gospodarstwach domowych jest przez Zarząd Spółki zidentyfikowanych jako odbiorcy wrażliwi społecznie? - w odniesieniu do grupy taryfowej G oraz wolumenu sprzedaży, nie otrzymaliśmy pełnej odpowiedzi.

Pytanie to miało pozwolić na określenie, choćby w przybliżeniu, ilu odbiorców w spółce postrzeganych jest jako odbiorcy wrażliwi społecznie, a dostawy do nich energii/gazu/ciepła - jaki stanowią wolumen sprzedaży. Brak pełnego wypełnienia ankiety, zwłaszcza w części dotyczącej odbiorcy wrażliwego społecznie, uniemożliwił przeprowadzenie takich zbiorczych analiz. I tak:

• w jednym przypadku, spółka obrotu w energetyce, podała wielkości dotyczące tej grupy odbiorców oraz wolumen sprzedaży energii elektrycznej. Odbiorcy wrażliwi społecznie stanowili 0,06% odbiorców ogółem w grupie taryfowej G, a wolumen sprzedaży energii elektrycznej stanowił 0,001%, przy czym przyjęto wszystkich odbiorców grupy taryfowej G11s za odbiorców wrażliwych społecznie,
• w drugim przypadku, w jednej ze spółek ciepłowniczych, odbiorcy wrażliwi społecznie stanowili 1,14% odbiorców ogółem, a wolumen sprzedaży energii cieplnej stanowił 0,013% wolumenu sprzedaży ogółem. Za odbiorców wrażliwych społecznie spółka przyjęła odbiorców, którzy byli zadłużeni,
• w innej spółce ciepłowniczej, odbiorcy wrażliwi społecznie stanowili ok. 20% odbiorców ogółem, a wolumen sprzedaży energii cieplnej stanowił ok. 22%,
• jedna ze spółek ciepłowniczych podała dane tylko odnośnie odbiorców (nie przekazując danych odnośnie wolumenu sprzedaży). Odbiorcy wrażliwi społecznie stanowili w tej spółce 62% odbiorców ogółem, przy czym niemal 45% z nich to dłużnicy,
• jedna ze spółek obrotu w energetyce, za takich odbiorców uznała wszystkich odbiorców i cały wolumen sprzedaży wskazała dla grupy taryfowej G.

Tylko jedna spółka obrotu w energetyce wskazała, że prowadzi rejestr odbiorców wrażliwych społecznie składający się z odbiorców grupy taryfowej G11s. W żadnej innej spółce nie są prowadzone tego rodzaju rejestry.
Spółki nie prowadzą także osobnego rejestru odbiorców, którzy sami lub członkowie ich rodzin z nimi mieszkający, korzystają w domu z urządzeń medycznych niezbędnych do podtrzymania czy ratowania zdrowia/życia.

Jedna ze spółek energetycznych wyjaśniła, że "W przypadku, gdy odbiorca poinformuje o posiadaniu urządzeń medycznych zasilanych energią elektryczną niezbędnych do podtrzymania życia lub zdrowia odbiorcy lub innych osób mieszkających z odbiorcą, informacja taka archiwizowana jest przez Biura Obsługi Klienta". Spółka nie podała jednak liczby takich odbiorców.

Inna spółka energetyczna dodatkowo wyjaśniła, że "Spółka poszukuje optymalnego rozwiązania, który godzi interesy stron".

Trzeba natomiast zauważyć, że miały miejsce przypadki wstrzymania dostaw energii do takich odbiorców.

Z powodu braku prowadzonych przez przedsiębiorstwa energetyczne ewidencji takich przypadków, nie jest możliwe wskazanie ich liczby.

Jak można oszacować, sytuacja taka wystąpiła w ponad 20 zidentyfikowanych przypadkach. W tym:

• na terenie działania jednej grupy kapitałowej w latach 2008/2009 miało miejsce kilkanaście takich przypadków. Jak wyjaśniono: "O tym, że klient korzysta z urządzenia podtrzymującego życie (respirator, dializa, itp.) dowiadujemy się bezpośrednio przed wyłączeniem lub dopiero po wyłączeniu zasilania. Po otrzymaniu takiej informacji przywrócenie zasilania realizowane jest w pierwszej kolejności",
• siedem przypadków miało miejsce na obszarze działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego.
  Na uwagę zasługuje przy tym fakt, że nie współpracował on z ośrodkami pomocy społecznej w rozwiązywaniu problemów odbiorców wrażliwych społecznie,
• jak wyjaśnił inny operator systemu dystrybucyjnego: "Sytuacja wystąpiła w 2008 roku jeden raz.
  Wyłączenie związane z planowaną przerwą w dostawie energii elektrycznej. Odbiorcy niezwłocznie dostarczono agregat prądotwórczy",
• na terenie działania jednej z grup kapitałowych, "Sytuacja wystąpiła w 2008 r. jeden raz i związana była z przerwą w dostarczaniu energii elektrycznej niezbędną do wykonania planowanych prac eksploatacyjnych. Operator Systemu Dystrybucyjnego zapewnił zasilanie energią elektryczną z agregatu prądotwórczego zainstalowanego na czas planowanej przerwy".

5.3. Współpraca przedsiębiorstw energetycznych z Ośrodkami Pomocy Społecznej
Interesujące było czy, w rozwiązywaniu problemów odbiorców wrażliwych społecznie, Zarząd Spółki współpracuje z ośrodkami pomocy społecznej.

Jak pokazuje powyższa tabela, współpracę z OPS podjęły lub planują podjąć przede wszystkim spółki elektroenergetyczne. Nieliczne spółki gazowe planują podjąć taką współpracę, zaś spółki ciepłownicze w ogóle nie widzą potrzeby współpracy z OPS.

Spółki energetyczne współpracowały ze zróżnicowaną liczbą OPS, która waha się od 14 do 79. Jak dodatkowo wyjaśniła jedna ze spółek obrotu w energetyce, współpraca miała miejsce "z wszystkimi ośrodkami, które wyrażają chęć współpracy - dotyczy zarówno MOPS, MOPR, Caritas tudzież innych organizacji świadczących pomoc", a inna spółka współpracowała "indywidualnie i doraźnie w zależności od zaistniałych okoliczności".