Obserwuje się zatem pewne działania: wobec lokalnej społeczności - sponsoring, na rzecz środowiska, większej staranności o pracowników, ich kwalifikacje i zadowolenie, przykłady konkretnych działań, a szczególnie ich liczebność, świadczą o dość powierzchownym podchodzeniu do problematyki SOB lub oznaczają trudności w zrozumieniu jej istoty.

Gdzie jest wyjaśnienie takiego stanu rzeczy, jakie motywy i powody wpływają na przedsiębiorców energetycznych, że co prawda nie całościowo, ale jednak czynią pewne starania i stopniowo włączają idee SOB w funkcjonowanie firm? Szukając odpowiedzi w ankiecie, wniosek jest następujący: to na razie pożytki wizerunkowe, które nie zawsze chyba są łączone z potrzebą wysiłków na rzecz wzrostu efektywności kosztowej podstawowej działalności energetycznej.

Jak zatem szeroko powinien podejść Prezes URE do zaangażowania się w urzeczywistnienie tej koncepcji w sektorze i jakimi środkami?

III. Rekomendacje dla Prezesa URE

Zważywszy aplikacyjny cel, jaki przyświecał Prezesowi URE w podjęciu badań, tj. zdefiniowanie roli regulatora rynku energii w spełnieniu misji społecznej odpowiedzialności biznesu w energetyce i wybór konkretnych środków na tle potencjalnych możliwości wynikających zarówno z litery ustawy - Prawo energetyczne, jak i przede wszystkim z ducha unormowań unijnych potrzebnych dla funkcjonowania wspólnego, efektywnego rynku energetycznego z korzyścią dla wszystkich konsumentów tych mediów, można stwierdzić, że przypuszczenia sformułowane w Raporcie Prezes Urzędu Regulacji Energetyki a społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw energetycznych²¹⁾ znalazły potwierdzenie w wynikach ankiety.

Istota koncepcji SOB dla energetyki polega w szczególności na tym, że SOB to strategia harmonijnie łącząca etyczne i ekologiczne aspekty w działalności gospodarczej z jej dominującym atrybutem czyli efektywnością, eksponująca jawność, przejrzystość działania, rzetelność wobec klientów (kalkulacja cen, jakość dostaw i obsługi) oraz w kontaktach z pozostałymi interesariuszami (m.in. z pracownikami, akcjonariuszami, dostawcami, społecznością lokalną), samoograniczenie przewagi monopolistycznej.

To wkład biznesu w realizację polityki energetycznej państwa oraz taki sposób prowadzenia firmy, który nie nadużywa jej przewagi wobec odbiorcy energii, gazu czy ciepła.

Są to trudne, a właściwie praktycznie mało możliwe do samoregulacji przez przedsiębiorców energetycznych - co przecież jest istotą SOB w dziedzinach konkurencyjnych gospodarki. Pojawia się zatem pole do działania dla regulatora energetyki, jako organu administracji rządowej. Jak ma być zagospodarowane, było przedmiotem pytania o rolę, jaką powinien pełnić Prezes URE w upowszechnianiu koncepcji SOB. Z odpowiedzi wynika po pierwsze, że firmy energetyczne nie dopuszczają możliwości biernej postawy Regulatora - jedna tylko wskazała taką sytuację a wszyscy odpowiedzieli na to pytanie; po drugie, że zarazem oczekują przede wszystkim funkcji wielkiego edukatora: dla wariantu wsparcie edukacyjne - 81%, upowszechnianie przykładów najlepszych praktyk - 78%, i już w znacznie mniejszym stopniu promotora - co wiąże się z współtworzeniem pewnych wytycznych (37%), czy grupową współpracą (34%); po trzecie, zdecydowanie się obawiają zewnętrznego klasyfikowania, rankingów tworzonych przez Regulatora - 12%.

Definiowanie kierunku aktywności regulacyjnej Prezesa URE przez wszystkich respondentów, w rozbiciu na poszczególne media jest zilustrowane na wykresie 16.

Ogólne wnioski są poparte podobnie formułowanymi opiniami w poszczególnych podsektorach, stąd można by je uznać za powszechny głos energetyków, gdyby nie wcześniej sygnalizowana absencja w wypełnieniu ankiety.

Niemniej jest to poważna rekomendacja i Regulator powinien się w to w adekwatny sposób włączyć²²⁾ z pełną świadomością, że jego zaangażowanie się w tę sprawę wymaga stosowania wobec przedsiębiorstw energetycznych - koncesjonariuszy miękkich środków, narzędzi regulacyjnych o charakterze perswazyjnym.

Realizacja takich działań potrzebuje sojuszników, a zatem pojawia się możliwość współpracy z organizacjami pozarządowymi, ośrodkami naukowymi czy badawczymi, firmami doradczymi i doradcami społecznymi. A nade wszystko w dziele poszanowania praw odbiorcy energii, w tym pomocy tzw. odbiorcy wrażliwemu społecznie, jak i urzeczywistniania innych aspektów SOB niezbędne jest współdziałanie Regulatora z regulowanym przedsiębiorstwem.

Zaangażowanie się Prezesa URE w koncepcję społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw energetycznych, wpisuje się w ogólny nurt, jaki można zaobserwować zarówno w innych państwach europejskich, jak i w Polsce. Generalnie wydaje się, że regulator energetyki powinien działać najogólniej mówiąc perswazją, w którym to sposobie postępowania mieszczą się edukacja, promocja, zachęcanie, czyli to, na co czekają firmy sektora. Jednak w szerokich ramach SOB są nie tylko działania dobrowolne firm, ale mogą być obowiązki prawne, które tą drogą realizują istotne dla kraju zadania²³⁾.

Z szerokiego spectrum możliwych środków dla upowszechnienia koncepcji SOB w energetyce działania Prezesa URE mogłyby się koncentrować na:

• pogłębianiu wśród przedsiębiorców - przy wzmocnionej współpracy z nimi - świadomości wagi SOB i wymiany w tym zakresie dobrych praktyk,
• upowszechnianiu w szczególności dorobku ERGEG, co łączy się z wnioskami zawartymi w zeszłorocznym raporcie, zalecającymi przeprowadzenie przeglądu regulacyjnego w komórkach organizacyjnych URE pod kątem realizacji zadań nałożonych na Regulatora przez Wytyczne i Kodeks Dobrych Praktyk ERGEG, jako jednego ze środków samoregulacji w funkcjonowaniu firm energetycznych²⁴⁾,
• propagowaniu i protegowaniu sfery relacji firmy z konsumentem energii, jako szczególnie istotnej w polityce regulacyjnej Prezesa URE, w tym skłanianie do ochrony tzw. odbiorcy wrażliwego, wykorzystanie Strefy Odbiorcy,
• wspieraniu dobrowolnych działań firm na rzecz środowiska,
• wspieraniu dobrowolnych działań na rzecz środowiska społeczności lokalnych,
• wspieraniu prac badawczych w zakresie SOB, ponieważ potrzebnych jest więcej interdyscyplinarnych badań,
• propagowaniu modelu SOBE Prezesa URE na forum ERRA i ERGEG i zachęcanie do współpracy na tym polu z państwami członkowskimi.

Te szczególne pola aktywności regulacyjnej Prezesa URE będą tak długo, dopóki zaistnienie konkurencji na rynku energii zbliży sytuację energetyki do normalnych warunków prowadzenia biznesu i wtedy też będzie można mówić o możliwościach pełnego urzeczywistnienia idei SOB już bez tak szerokiego wsparcia Regulatora. Niemniej już teraz nawet niepełne zaangażowanie w SOB w sektorze powinno się przyczynić do wspierania polityki energetycznej państwa w zakresie wdrażania zagadnień dotyczących usług o charakterze użyteczności publicznej.
Mamy nadzieję, że przedstawione w tym Raporcie informacje spełnią oczekiwania przedsiębiorstw energetycznych wobec Prezesa URE i będą stanowić pierwsze, a mamy także nadzieję, że nie jedyne, wsparcie edukacyjne poprzez nie tylko zaprezentowanie danych liczbowych, lecz także pokazanie przykładów realizacji zasad SOB w obecnej praktyce przedsiębiorstw energetycznych.

Jedynie trzy przedsiębiorstwa załączyły do odpowiedzi na ankietę kopie raportów. I tak:
1. Jedno z przedsiębiorstw energetycznych załączyło: Raport Grupy, Kodeks Etyczny, Statut Fundacji oraz informacje dotyczące długofalowej kampanii społecznej na rzecz racjonalnego wykorzystania energii. Jak można przypuszczać, wszystkie przekazane dokumenty, w opinii spółki, składają się na jej strategię na rzecz SOB.

W Raporcie osobne miejsce poświęcono przedstawieniu spółki jako odpowiedzialnego pracodawcy oraz firmy zaangażowanej społecznie. Wartości promowane przez spółkę to: dbałość o klienta, zaufanie, wyniki, myślenie przyszłościowe oraz niezawodność.

Spółka działa także na rzecz społeczności lokalnej, starając się zapewnić poczucie bezpieczeństwa mieszkańcom miasta. Posiada także program dla studentów i absolwentów, współpracując z czołowymi uczelniami technicznymi w Polsce. Spółka prowadzi także program dla uzdolnionych, dobrze zapowiadających się najmłodszych piłkarzy, pochodzących z niezamożnych rodzin. W ramach programu jego uczestnicy otrzymują sprzęt piłkarski oraz dofinansowanie do obozów treningowych.

W Kodeksie Etycznym spółka zobowiązała się do przestrzegania jasnych zasad postępowania wobec klientów, partnerów handlowych, akcjonariuszy i pracowników.

Zasady te tworzą ramy działalności biznesowej oraz społecznej całego przedsiębiorstwa. W Kodeksie Etyki określono: zakres jego obowiązywania i jego zasady; ogólne zasady zachowania zgodne z prawem; zasady obowiązujące w kontaktach zewnętrznych, w tym wobec: klientów, akcjonariuszy, dostawców, doradców, opinii publicznej; zasady postępowania wobec świata polityki; uznano odpowiedzialność społeczną za istotny czynnik długofalowego sukcesu. Za ważne instrumenty odpowiedzialnego oddziaływania na społeczność lokalną uznano sponsoring oraz inicjatywy na rzecz rozwoju regionów i lokalnych wspólnot.

Wprowadzono Rejestr świadczeń pieniężnych i niepieniężnych; zasady relacji wewnętrznych w zakresie: ochrony zdrowia, bezpieczeństwa pracy i urządzeń technicznych, równości szans i wzajemnego poszanowania; zasady przestrzegania Kodeksu Etycznego.

Zgodnie z przekazanym Statutem celem ustanowionej przez spółkę Fundacji jest prowadzenie działalności w zakresie: ochrony i promocji zdrowia; rozwoju nauki, edukacji, oświaty i wychowania; wspierania rozwoju kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury; wspierania działalności dobroczynnej; upowszechniania i rozwoju kultury fizycznej i sportu; wspierania porządku i bezpieczeństwa publicznego; pomocy ofiarom katastrof oraz klęsk żywiołowych; wspierania działań na rzecz integracji oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami.

W październiku 2007 r. spółka rozpoczęła program długofalowej kampanii społecznej na rzecz racjonalnego wykorzystania energii. W ramach programu: uruchomiono stronę internetową, na której m.in. zamieszczono przewodniki promujące efektywność energetyczną dla gospodarstw domowych i dla firm; podjęto działania w centrach obsługi klienta; uruchomiono kampanię reklamową w dzielnicowych urzędach, prasie, telewizji, na tramwajach i typu outdoor; wewnątrz spółki podjęto również działania proefektywnościowe skierowane do pracowników (zmiana przyzwyczajeń) oraz techniczne (np. instalacja wyłączników czasowych, wymiana żarówek na energooszczędne, zmniejszenie ilości nadprogramowych punktów świetlnych). Wprowadzone działania przyczyniły się do spadku zużycia energii o ponad 20% w jednym budynku spółki w ciągu roku.