Poza dyskusją pozostają natomiast sprawy z zakresu nabywania nieruchomości pod planowany cel publiczny i konfliktów wynikających z przyjętych w Polsce prawnych rozwiązań. Na razie co prawda przygotowujący dotychczasowe inwestycje na szlakach kolejowych nie napotykali na taką skalę, jak drogowcy trudności w realizacji wykupów gruntów, ale już dziś nie tylko w odniesieniu do planów budowy linii po nowym śladzie warto przeanalizować w tym zakresie problemy drogowców.

Problemy z wyszacowaniem wartości

Szczególnie znaczący problem przy nabywaniu nieruchomości w oparciu o wycenę rzeczoznawcy majątkowego stanowi wartość odtworzeniowa obiektów budowlanych. Zarówno ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU nr 46 z 2000 r. ze zm.), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (DzU nr 207, poz. 2109 ze zm.), a także ww. standardy zawodowe rzeczoznawców majątkowych definiują wartość odtworzeniową nieruchomości jako wartość równą kosztom odtworzenia obiektu z uwzględnieniem stopnia zużycia.

Wydawać by się mogło, że wypłata odszkodowania ustalonego w ten sposób jest zgodna z odczuciem społecznej sprawiedliwości, tzn. tak ustalone odszkodowanie wypłacone przy nabywaniu nieruchomości pod drogę sprawia, że właściciel nie zyskuje nic ponad to, co posiadał przed przeznaczeniem jego nieruchomości pod drogę.

W rzeczywistości okazuje się jednak, że oferowana kwota nie wystarcza na wybudowanie obiektu, gdyż nie jest możliwe wybudowanie zużytego obiektu. W tym przypadku sprawa nie może zostać rozwiązana w drodze umowy cywilnoprawnej (właściciel odmawia przyjęcia oferty Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad), lecz trafia na drogę postępowania administracyjnego prowadzonego przez wojewodę. Wprawdzie w nowej specustawie zapisano, że ustalone odszkodowanie nie może pogorszyć sytuacji mieszkaniowej właściciela, jednak nie podano sposobu obliczenia tej wartości.


Zamiana nieruchomości

Trudnym problemem jest także kwestia dokonywania zamian nieruchomości skarbu państwa na nieruchomości będące własnością osób fizycznych. W znowelizowanej ustawie (podobnie jak w "starej") (DzU nr 80, poz. 721 ze zm.) zagadnienie to poruszone jest dość lakonicznie w art. 13 ust. 2. Jest tam mowa o uprawnieniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do nabywania nieruchomości położonych poza projektowanym pasem drogowym z przeznaczeniem ich na nieruchomości zamienne.