Wychodząc z definicji społeczeństwa informacyjnego, do którego - będąc wśród narodów Unii Europejskiej - Polacy bezsprzecznie zmierzają, w niniejszym artykule¹) przedstawione zostaną niektóre zagrożenia, jakie można spotkać na drodze przemian systemowych. Szczególną uwagę zwrócono na bezpieczeństwo energetyczne, które jest niezbędne dla sprawnego funkcjonowania społeczeństwa informacyjnego.

Bezpieczeństwo społeczeństwa informacyjnego

Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo, które nie tylko posiada rozwinięte środki przetwarzania informacji i komunikowania, lecz przetwarzanie informacji jest podstawą tworzenia dochodu narodowego i dostarcza źródła utrzymania większości społeczeństwa²). Powyższe pojęcie wywodzi się z prac amerykańskiego ekonomisty Fritza Machlupa, który w latach 50-tych ubiegłego wieku wprowadził je analizując sektor ekonomiczny USA, nazwany przez niego produkcją i dystrybucją wiedzy.

Społeczeństwo informacyjne nazywane jest także post nowoczesnym, ponowoczesnym, poprzemysłowym lub postindustrialnym. Charakteryzuje je dominacja sektora usług w gospodarce, rozwój nowych technologii (IT, Internet, wirtualne finanse, ubezpieczenia, giełda itp.), rosnące znaczenie wiedzy i innowacji, a także wzrost roli specjalistów i naukowców w strukturze zawodowej.

Analiza cech i trendów rozwojowych trzech typów społeczeństw: agrarnego, przemysłowego i informacyjnego prowadzi do wniosku, że kolejnym będzie społeczeństwo postinformacyjne. Będzie ono posiadało cechy (tabela 1 - str. 53) odróżniające je od społeczeństwa przedinformacyjnego, jak również społeczeństw: informacyjnego i quasi-informacyjnego (struktura zatrudnienia jak w społeczeństwie informacyjnym, pozostałe elementy struktury społecznej jak w społeczeństwie przedinformacyjnym).

Mimo upływu sześćdziesięciu lat od zdefiniowania cech społeczeństwa informacyjnego, wszystkie one łącznie występują jedynie w kilkunastu krajach na świecie. W niektórych państwach występują już obecnie wybrane cechy społeczeństwa postinformacyjnego, jednak większość społeczeństw ma charakter industrialny (przedinformacyjny). Istnieje wszakże również jeszcze wiele społeczeństw znacznie niżej lokalizowanych w hierarchii rozwoju, na przykład społeczeństwa agrarne.

W społeczeństwie informacyjnym informacja nie odgrywa znaczącej roli, gdyż wypiera ją wiadomość. Społeczeństwo informacyjne łaknie wiedzy, a gdy ją posiądzie, zadowala się wiadomościami na znany już sobie temat, stąd niezwykłą popularnością cieszą się seriale telewizyjne, programy informacyjne powtarzające co pół godziny te same wiadomości w radiu i telewizji oraz portale udostępniające je przez wiele dni w Internecie. Stąd obecne czasy często nazywane są epoką medialną.

Społeczeństwo postinformacyjne, które dopiero jest definiowane, będzie posiadało dostęp do całej dotychczas zgromadzonej wiedzy, nie ona będzie więc już stanowiła bogactwo, lecz stanie się nim informacja. Każda informacja jest wiadomością, nie zachodzi natomiast zależność odwrotna. Informacją jest tylko ta wiadomość, która zmniejsza niewiedzę odbiorcy (entropię ujścia). Np. siódmy raz słyszane (widziane) wyniki Totolotka nie niosą w sobie żadnej informacji, gdyż kupon na ogół znajduje się już w koszu, bowiem 97% trafień to tylko jedna lub dwie wylosowane liczby, za które nie jest wypłacana wygrana³).

W epoce społeczeństwa informacyjnego, według powszechnie stosowanej klasyfikacji, wyróżnia się pięć głównych sektorów bezpieczeństwa państwa⁴):

• Bezpieczeństwo polityczne - dotyczy zagrożeń dla suwerenności, stabilności politycznej państwa i rządu oraz ideologii, która go legitymizuje.
• Bezpieczeństwo ekonomiczne - odnosi się do zagrożeń dla dobrobytu, swobodnego dostępu do rynków, zasobów naturalnych i środków finansowych, które gwarantują stały rozwój państwa i utrzymanie lub poprawę jego pozycji międzynarodowej.
• Bezpieczeństwo ekologiczne - obejmuje zachowanie środowiska naturalnego na poziomie koniecznym do przetrwania ludności i innych organizmów żywych, zapewnienie żywności i energii oraz przeciwdziałanie zakłóceniom w ekosystemie.
• Bezpieczeństwo społeczno-kulturowe - wiąże się z tożsamością narodu i zamieszkujących obszar kraju grup etnicznych, a także z zagrożeniami dla kultury, języka, religii i tradycji.
• Bezpieczeństwo militarne - gdy chodzi o obronę terytorium przed agresją zewnętrzną o charakterze militarnym, kontrolę zbrojeń, proliferację broni masowego rażenia, czy zapobieganie konfliktom zbrojnym.

Bezpieczeństwo energetyczne lokalizuje się głównie w obszarze trzech pierwszych wymienionych powyżej obszarów bezpieczeństwa. Wychodząc natomiast z definicji państwa⁵) można stwierdzić, że bezpieczeństwo państwa, którego nie należy utożsamiać z bezpieczeństwem narodowym⁶), obejmuje bezpieczeństwo: terytorium i granic państwa, władz centralnych, sprawujących władzę polityczną na danym terytorium oraz zamieszkującego owe terytorium społeczeństwa⁷). To właśnie społeczeństwu przypada szczególna misja w tworzeniu bezpieczeństwa państwa, gdyż to ono jest fundamentem wszelkich działań w powyższym zakresie, zaś od jego poziomu świadomości, zaangażowania i rozwoju zależy możliwość zapewnienia bezpieczeństwa państwa.