Materiał wydrukowany z portalu www.wnp.pl. © Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości 1997-2018

Rubel ważniejszy niż dolar czy euro

Autor:  Iwona Wiśniewska  |  11-02-2018 06:00  |  aktualizacja: 11-02-2018 16:47
Z badań przeprowadzonych przez Euroazjatycki Bank Rozwoju wynika, że rośnie znaczenie rosyjskiego rubla w rozliczeniach między państwami członkowskimi Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EAUG). W 2016 r. przypadało na niego ok. 74% wszystkich wewnętrznych operacji EAUG, podczas gdy systematycznie spadało znaczenie walut rezerwowych, dolara amerykańskiego i euro. Duży wpływ na wzrost znaczenia rubla miały kryzys finansowy z 2014 roku oraz konsekwentna polityka Rosji - mająca na celu ograniczenie zależności od Zachodu.

  • Mimo rosnącego znaczenia rubla, nadal istnieje wiele barier ograniczających szersze wykorzystanie walut lokalnych.
  • Rosyjski rubel ma silną pozycję, ale jedynie w rozliczeniach bilateralnych państw członkowskich EAUG z Rosją.
  • W efekcie gotowość państw Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej do integrowania rynków finansowych jest ograniczona.

Udział rosyjskiego rubla w rozliczeniach wewnętrznych Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej rośnie.
shutterstock

Jak pokazują wyniki badań Euroazjatyckiego Banku Rozwoju, udział rosyjskiego rubla w rozliczeniach wewnętrznych Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej wzrósł do ponad 74% w 2016 roku z 62% w 2013 r., podczas gdy udział dolara amerykańskiego w tym czasie spadł o 11 punktów procentowych (p.p.) do 19%, a euro o 1,5 p.p do 5%. Łączna wartość rozliczeń w rublach między państwami EAUG w 2016 roku była warta ponad 69 mld USD, zaś w dolarach amerykańskich 19 mld USD, a w euro - 5 mld USD.

Rosyjski rubel ma silną pozycję, ale jedynie w rozliczeniach bilateralnych państw członkowskich EAUG z Rosją. Pozostałe państwa nadal preferują rozliczenia w dolarach. W rozliczeniach Białorusi z państwami EAUG, poza Rosją, na dolara przypadało ok. 50%, a w rozliczeniach Kazachstanu i Kirgistanu – aż ok. 80%.

Źródła przewagi rubla

Pozycja rosyjskiej waluty jest wynikiem m.in. wielkości rosyjskiej gospodarki oraz jej przewagi nad pozostałymi członkami i w konsekwencji jej dominującej pozycji w EAUG, podczas gdy relacje pozostałych państw między sobą są bardzo słabe. Łączna wartość wzajemnego handlu towarami między państwami EAUG w okresie styczeń-listopad 2017 roku wyniosła prawie 49 mld USD, ale jedynie 1,5 mld USD warta była wymiana handlowa między państwami EAUG, w którą nie była zaangażowana Rosja. 

Na wzrost znaczenia rosyjskiego rubla w ramach EAUG miał wpływ m.in. kryzys z 2014 r. i dewaluacja rosyjskiej waluty oraz sankcje. Dewaluacja rosyjskiego rubla spowodowała m.in. ograniczenie przez Rosję drożejącego importu i wzrost konkurencyjności rosyjskiego eksportu (a FR jest przede wszystkim eksporterem w tym regionie), niedobór drożejącego dolara skłaniał do rozliczeń w rublach. Ponadto, sankcje zachodnie i rosyjskie kontrsankcje przyczyniły się do ograniczenia rosyjskiej wymiany handlowej z Zachodem i intensyfikacji współpracy, zwłaszcza w sektorze rolno-spożywczym, z państwami sąsiadującymi.

Dodatkowo, rosyjski rubel jest najsilniejszą walutą regionu, obciążoną stosunkowo najniższym ryzykiem kursowym. Pozycji rosyjskiej waluty sprzyjała do tego polityka Rosji, która konsekwentnie od 2011 roku stara się ograniczyć swoją zależność od dolara amerykańskiego. Nadal jednak znaczenie tej waluty dla Rosji pozostaje wysokie - ok. 70% rosyjskiego eksportu z całym światem rozliczane jest w amerykańskiej walucie, a import w 40% (kolejne 30% przypada na euro).

Zwiększenie rozliczeń w walutach lokalnych, głównie rosyjskim rublu, w ramach EAUG napotyka na szereg barier zarówno o charakterze ekonomicznym, jak i politycznym. Z jednej strony nie sprzyjają temu wysokie koszty transakcyjne, duża niestabilność walut oraz makroekonomiczna niestabilność gospodarek tych państw, a także brak instrumentów zachęcających do ich stosowania, w tym możliwości zabezpieczenia się przed wahaniami kursowymi czy uzyskania kredytów eksportowych w lokalnych walutach (obecnie są one dostępne jedynie w dolarach). Z przeprowadzonych badań wynika ponadto, że większość przedsiębiorców z obszaru EAUG obawia się pojawienia kolejnego kryzysu na rynku walutowym w średniej perspektywie.

Integracji rynków finansowych raczej nie będzie

Z drugiej strony czynnikiem zniechęcającym do stosowania lokalnych walut, zwłaszcza rosyjskiego rubla, są kwestie polityczne i niski poziom zaufania między państwami EAUG. Państwa członkowskie obawiają się, że wzrost znaczenia rubla zwiększałby zależności od Rosji i zagrażał ich suwerenności. Argument ten podsyca sama Moskwa, która traktuje zwiększenie wykorzystania rubla i ograniczenie stosowania walut rezerwowych - zwłaszcza dolara - przede wszystkim jako instrument geopolityki i sposób na zmniejszenie swojej zależności od Zachodu, a nie jako czynnik wzrostu efektywności EAUG i zacieśnianie integracji regionalnej.

W efekcie gotowość państw Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej do integrowania rynków finansowych jest ograniczona. Mimo iż państwa członkowskie zobowiązały się do stworzenia do 2025 r. wspólnego rynku finansowego, przede wszystkim poprzez utworzenie wspólnej bazy prawnej dla sektora bankowego, ubezpieczeniowego, walutowego i papierów wartościowych, to proces ten postępuje powoli. Ponadto pojawiają się problemy z realizacją dotychczasowych już dokumentów. Jednym z ważnych etapów - umożliwiającym dalszą integrację - miało być wprowadzenie w 2013 roku wspólnych założeń polityki makroekonomicznej, m.in. poprzez wyznaczenie kryteriów konwergencji dotyczących deficytu budżetowego, długu publicznego i inflacji. Kryzys z 2014 roku spowodował jednak, że państwa członkowskie aktualnie nie są w stanie ich spełnić. Ekonomiczne ograniczenia oraz polityczne obawy państw członkowskich, zwłaszcza Białorusi i Kazachstanu, spowodowały, że pomimo zabiegów i lobbingu rosyjskiego, zawieszono rozmowy o wspólnej walucie EAUG.

Materiał wydrukowany z portalu www.wnp.pl. © Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości 1997-2018