Rynek kapitału, który wspiera innowacyjne przedsięwzięcia we wczesnej fazie rozwoju, jest raczej ograniczony. Jest dosłownie kilka funduszy, które specjalizują się w tego typu inwestycjach - mówi Andrzej Bartos, partner Innova Capital.

To właśnie kapitału wspierającego tę pierwszą fazę rozwoju biznesu najbardziej, jego zdaniem, brakuje. Nie ma wielu aniołów biznesu, prywatnych osób, które mają pewien kapitał i byłyby skłonne zainwestować go w raczkujące, innowacyjne przedsięwzięcie. Nieco lepiej jest, jeśli chodzi o następną fazę - firmy już istniejące, ale potrzebujące nieco większego zastrzyku gotówki.

- Jakimś rozwiązaniem jest New Connect. Myślę jednak, że na dzisiaj jeszcze trudno wyrokować, czy odniesie ona sukces, czy nie - mówi partner w Innova Capital. Minusem New Connect, podobnie jak giełdy, jest jednak, jego zdaniem, to, że są to tylko pieniądze.

Dużo lepszym pomysłem byłoby skorzystanie z funduszy typu venture capital, bo one zapewniają nie tylko kapitał, ale również pomoc w zarządzaniu, pomoc w znalezieniu menedżerów, określeniu strategii, pozyskaniu sieci kontaktów, które mogą być korzystne dla firmy również z perspektywy rozwijania przez nią działalności, a nie tylko zdobycia funduszy. Problem w tym, że VC jest niewiele, a fundusze private equity nie są zainteresowane wchodzeniem do młodych przedsięwzięć technologicznych.

Co zresztą nie oznacza, że w ogóle nie wspierają one innowacji. Robią to, tyle że szukają innego ich rodzaju - organizacyjnego. Przykładem tego typu inwestycji, uznanej zresztą przez europejskie stowarzyszenia funduszy kapitałowych EVCA za najlepszą transakcję na rynku private equity w Europie Środkowo-Wschodniej w roku 2007, była inwestycja w spółkę ACE działającą w branży części samochodowych.

- Innowacyjność tej transakcji polegała na skojarzeniu mocy produkcyjnych z Europy Środkowej (firma EBCC produkująca m.in. zespoły hamulcowe) tej struktury kosztów, które mamy w Polsce i potencjału rozwoju tego rynku z doświadczeniem i umiejętnościami w zakresie B+D, które miała kupiona przez Innovę spółka hiszpańska (Fucosa) - mówi Andrzej Bartos.

Z obu firm powstała jedna. Fundusz po sprzedaniu części akcji na giełdzie nadal zamierza rozwijać tę grupę, myśli również o podobnych projektach w przyszłości.

- New Connect jest jedną z możliwości pozyskania kapitału, ale nie wiem, czy na taką skalę, jaka nam jest potrzebna - potwierdza zastrzeżenia Andrzeja Bartosa Kamil Kaczmarek, prezes notowanej na New Connect firmy Divicom.

Akurat jego firma miała o tyle sprawę ułatwioną, że pieniądze na rozwój pozyskała wcześniej, a powody jej wejścia na New Connect były inne - prestiż, korzyści marketingowe.

- My mieliśmy pod tym względem o tyle prostą sytuację, że spółka, która jest głównym udziałowcem - PC Guard, miała swoich inwestorów, którzy widząc, że uruchamia ono nowe przedsięwzięcie, chętnie w nie zainwestowali - mówi Kaczmarek.

W przypadku jego firmy innowacyjność pomysłu polega nie na inwestowaniu w nowe technologie, lecz na innowacji organizacyjnej, marketingowej - Divicom to sieć sklepów (obecnie 65, do końca 2008 roku ma ich być około 200) ze sprzętem elektronicznym, ulokowanych w mniejszych miastach (30-100 tys. mieszkańców), dla których ogólnopolska struktura organizuje wspólną politykę promocyjną. Z tego też względu prezes firmy nie przewiduje ubiegania się o pieniądze przeznaczone na innowacyjność pochodzące z środków unijnych.

To niekoniecznie jest podejście słuszne. Bo również takie innowacje można wesprzeć funduszami UE - tyle że nie z wzbudzającego największe zainteresowanie programu PO IG, lecz z mniejszych, regionalnych programów.

- Podczas konferencji dotyczących nowych programów wspierania przedsiębiorczości najczęściej pada pytanie: "Czym jest innowacyjność?". Przedsiębiorcy często wyobrażają sobie, że jest to coś nieosiągalnego. Tymczasem innowacja to po prostu zmiana - mówi Jerzy Gontarz, wiceprezes spółki Smartlink, która prowadzi m.in. wortal poświęcony innowacjom Winnova.pl.

- Musi się ona oczywiście cechować pewną wyjątkowością. Zmiany powinny wnosić coś nowego na poziomie przedsiębiorstwa, regionu, kraju lub świata. Wszystko zaczęło się od innowacji produktowych i procesowych, ale dziś wyróżnia się także innowacje organizacyjne - dodaje.

Te najniższe stopnie innowacyjności (poziom przedsiębiorstwa lub regionu) będą uprawniały do ubiegania się o wsparcie jedynie w ramach regionalnych programów operacyjnych. W poprzednich latach na projekty wdrażające takie zmiany mali i średni przedsiębiorcy mogli otrzymać wsparcie w ramach bardzo popularnego instrumentu - tzw. działania 2.3 SPO WKP.

Aby ubiegać się o dofinansowanie z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospo¬darka (PO IG), trzeba będzie zaplanować w projekcie wprowadzenie nowych rozwiązań co najmniej na poziomie kraju.

- W niektórych instrumentach finansowych PO IG stworzono precyzyjne kryteria oceny wniosków dotyczące nowości wdrażanej technologii (nie starsza niż trzy lata) lub stopnia jej rozpowszechnienia w danej branży na świecie (nie więcej niż 15 proc.). Będą one dotyczyć projektów składanych do tzw. działań 4.3 Kredyt technologiczny, 4.4 Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym oraz 4.5 Wsparcie inwestycji o dużym znaczeniu dla gospodarki - opowiada Jerzy Gontarz.

O wsparcie ze środków unijnych na pewno ubiegać się będą firmy, które już z nich skorzystały.

- Dla takiej firmy, jak nasza, która musi korzystać z wypracowywanych środków własnych, możliwość skorzystania z pieniędzy unijnych to bardzo duża pomoc. Być może gdyby ich nie było, też byśmy prowadzili te same inwestycje, ale wolniej - mówi Andrzej Janiszewski, członek zarządu, dyrektor handlowy FOS Polmo-Łódź.

Firma, która dzięki środkom m.in. z funduszy PHARE, a następnie SPO WKP konsekwentnie modernizowała w zeszłych latach swój park maszynowy, dzisiaj z niecierpliwością oczekuje na start programu PO Innowacyjna Gospodarka. Dotychczas z kilku projektów dostała dofinansowanie rzędu kilku milionów zł (ostatnia największa dotacja wynosiła 1,25 mln zł). Liczy na to, że dzięki PO IG uda się jej zdobyć jeszcze większe środki.

- Mamy projekty, które chcielibyśmy uruchamiać. Niestety, opóźnienie w starcie programu odsuwa to w czasie. Rok 2007 został pod tym względem zmarnowany - mówi Janiszewski.

Oprócz tego, jak przyznaje Janiszewski, zarząd poważnie rozpatruje możliwość debiutu giełdowego w przyszłości i pozyskania kapitału z GPW.

Finansowanie rozwoju firmy poprzez giełdę oczywiście nie wyklucza możliwości zdobycia dodatkowych środków z innych źródeł. W przypadku projektów innowacyjnych, szczególnie prowadzonych przez średnie firmy, możliwość uzyskania dofinansowania z UE to czynnik decydujący o tym, że firma w ogóle podejmuje się inwestycji.

Najważniejszą instytucją, z którą będą mieli do czynienia przedsiębiorcy ubiegający się o do-finansowanie dużych innowacyjnych projektów, będzie PARP. Jak przestrzega jednak Jerzy Gontarz, z instrumentów finansowych skierowanych do firm będą korzystać przede wszystkim silne przedsiębiorstwa.

- PO IG to program dla liderów. Ale oczywiście nie jest tak, że tylko te przedsiębiorstwa, które skorzystają z PO IG, są innowacyjne, a inne nie. Zmian można dokonywać przy dużych i małych nakładach. I to niekoniecznie korzystając z funduszy unijnych. Każda firma może wdrażać u siebie zmiany podwyższające konkurencyjność. PO IG jest tylko jednym z elementów polityki zwiększania innowacyjności krajowej gospodarki - mówi wiceprezes Smartlink.

Dużo ważniejsze niż ograniczenia w dostępie do środków są, jego zdaniem, mentalne bariery współpracy przedsiębiorstw ze środowiskiem naukowym oraz brak osób, które mogłyby kompetentnie pośredniczyć w transferze i wdrażaniu nowych rozwiązań.

Krzysztof Orłowski