Materiał wydrukowany z portalu www.wnp.pl. © Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości 1997-2020

Sektor ochrony zdrowia w Kenii

Autor: WNP
Dodano: 07-01-2018 21:53

Poznaj system i rynek ochrony zdrowia w Kenii

Poprawa opieki zdrowotnej i rozwój sektora usług medycznych stają się jednym z kluczowych wyzwań dla rozwoju Kenii. Biorąc pod uwagę, że kraj ma jedną z najmłodszych populacji na świecie, inwestycje w usługi społeczne są elementem wspierania wzrostu i rozwoju w nadchodzących latach. Mimo że branża ochrony zdrowia działa solidnie w porównaniu z regionalnymi partnerami, istnieją poważne przeszkody stojące na drodze szybkiego i jakościowo dobrego postępu. Niewydolność publicznej opieki zdrowotnej sprzyja rozwojowi prywatnych usług, w tym także turystyce medycznej, głównie do Indii.

Ogólny stan zdrowia Kenijczyków nie jest dobry, ale sytuacja ulega stopniowej poprawie. Głównymi przyczynami zgonów są zapalenie płuc, malaria, nowotwory oraz HIV/AIDS, które odpowiadały za 32,9% zgonów w 2016 r., co było spadkiem o 14,9% względem roku 2012. Do 2012 r. wskaźnik śmiertelności matek wynosił 400 na 100 tys. żywych urodzeń, w porównaniu do 490 w 1990 r. Wskaźnik śmiertelności dzieci poniżej piątego roku życia również spadł z 99 na 1000 żywych urodzeń w 1990 r. do 71 w 2012 r. Skutki zakażenia wirusem HIV/AIDS i malarią zostały również złagodzone. Liczba zgonów z tego pierwszego spadła z 383,9 na 100 tys. osób w 2000 r. do 126,3 w 2012 r., podczas gdy liczba zgonów z powodu malarii spadła z 36,9 na 100 tys. osób w 2000 r. do 27,7 w 2012 r.

Są to wyniki lepsze od średniej w regionie, mimo że Kenia wydaje znacznie mniej na mieszkańca niż średnia regionalna. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Kenia wydaje na opiekę zdrowotną około 78 USD na mieszkańca w porównaniu do średniej w rejonie Sahary w wysokości 97,7 USD na mieszkańca. Rzeczywiście, w odniesieniu do rozpowszechnienia antykoncepcji, szczepień przeciwko odrze, biorąc pod uwagą występowanie gruźlicy oraz wysokiego ciśnienia krwi i otyłości, Kenia osiąga lepsze wyniki niż średnie regionalne. Przewidywany czas trwania życia w Kenii wynosi 61 lat i przewyższa średnią regionalną, która utrzymuje się na poziomie 58 lat.

Wydatki publiczne

W roku obrachunkowym 2016/17 całkowite wydatki rządu przeznaczone na opiekę zdrowotną wyniosły 3,6% PKB, co jest znacznie poniżej zobowiązań wynikających z Deklaracji z Abuja z 2001 r. Jej sygnatariusze, państwa Unii Afrykańskiej, zobowiązały się do przeznaczania 15% budżetu na sektor opieki zdrowotnej do 2015 r. Sektor korzysta jednak zarówno z pomocy donatorów zagranicznych, jak i wydatków samych pacjentów. Prywatne wydatki stanowią ok. 2,5 % PKB i około 40% wszystkich wydatków w sektorze.

Finansowanie służby zdrowia dodatkowo komplikuje niskie wykorzystywanie środków publicznych w wyniku opóźnionej dystrybucji środków, a także finansowania przez darczyńców zagranicznych. Ponadto przydzielanie funduszy czasami nie jest wykorzystywane w zamierzonym celu. Szacuje się, że połowa budżetu na ochronę zdrowia jest tracona w wyniku nieskutecznego systemu organizacji służby oraz korupcję.

Deficyty i niewłaściwe wykorzystanie środków są łagodzone przez finansowanie ze strony darczyńców zagranicznych. W sumie darczyńcy finansują 35% opieki zdrowotnej w Kenii, rząd finansuje 28%, a reszta pochodzi z prywatnych kieszeni pacjentów. Aż 60% finansowania z darczyńców ma charakter pozabudżetowy i jest ukierunkowane na konkretne działania. Na przykład duńska Agencja Rozwoju Międzynarodowego przez sześć lat począwszy od roku 2016 przeznaczy 6 mld KES na wsparcie 313 placówek służby zdrowia w całym kraju, dostarczając energię i wodę.

Taka sytuacja nie sprzyja ogólnej poprawie systemu, który jest coraz bardziej przeciążony i niewydolny. Wynika to nie tylko z obciążenia chorobami, ale także z silnego wzrostu demograficznego. W 2015 r. liczba ludności wynosiła 44,2 mln osób i rośnie w tempie 1,8% rocznie. Co więcej, w przypadku wyjątkowo młodej populacji współczynnik obciążenia (tj.  stosunek liczby osób w wieku nieprodukcyjnym do liczby osób w wieku produkcyjnym) wynosi w Kenii ponad 80%, co jest dodatkowym wyzwaniem dla usług publicznych.

Dane ramowe dotyczące systemu opieki zdrowotnej w Kenii

wskaźnik wartość
Ludność (2016, w mln) 45,4
Wzrost liczby ludności (2016, w % r/r) 1.8
Struktura wiekowa ludności (2016)  
Udział osób poniżej 14 lat (w%) 41,9
Udział powyżej 65 lat (w%) 2.8
Średnia długość życia po urodzeniu (2015, lata) 61,6
Wydatki na ochronę zdrowia na mieszkańca (2014, w USD) 78
Udział wydatków na opiekę zdrowotną w PKB (2014, w%) 5.7
Lekarze / 100 000 mieszkańców (2016) 23
Dentyści / 100 000 mieszkańców (2016) 3
Łóżka szpitalne / 100 000 mieszkańców (2010) 140

Źródła: Bank Światowy, Kenijski Urząd Statystyczny KNBS

Cele polityki zdrowotnej

Program transformacji opieki zdrowotnej będący częścią programu „Wizja 2030” obejmuje wyposażenie szpitali publicznych, bezpłatne programy dla kobiet w ciąży, programy ochrony zdrowia publicznego, szczepienia i zwalczanie malarii, gruźlicy i HIV/AIDS. Ponad połowa budżetu, 36,4 miliarda KES, zostanie przeznaczona na rozwój, który w dużej mierze koncentruje się na modernizacji infrastruktury opieki zdrowotnej. W ramach tego procesu rząd zmodernizował 98 państwowych szpitali w 47 okręgach. Chociaż konstytucja z 2010 r. ustanowiła zasadę decentralizacji – od 2013 r. władze okręgowe przejęły odpowiedzialność za usługi opieki zdrowotnej - rząd federalny nadal odgrywa wiodącą rolę w podejmowaniu decyzji dotyczących wydatków, planowania i nadzorowania. Prowadzi to często do sporów i tarć między władzami hrabstw a rządem centralnym w kwestii priorytetów.

Umiejętności lekarzy kenijskich są wysoko cenione w kontekście afrykańskim, choć sami Kenijczycy raczej nie ufają własnej służbie zdrowia. Z wyjątkiem neurochirurgii i innych wysoko zaawansowanych zabiegów pozostałe działania medyczne są przeprowadzane w szpitalach, także publicznych. Problemem jest mała wydajność w sektorze publicznym i bardzo wysokie ceny zabiegów w sektorze prywatnym.

Wielu kenijskich pacjentów szuka opieki za granicą. Najbardziej popularnym celem podróży są Indie, gdzie w odpowiednich szpitalach nawet trudne operacje są wykonywane tanio  w systemie „taśmowym”. Turystyka zdrowotna stała się bardzo lukratywnym biznesem, który jest coraz mocniej reklamowany. Lekarze i inni pracownicy służby zdrowia otrzymują premie za kierowanie pacjentów za granicę. Najnowszym trendem są placówki, które na miejscu diagnozują pacjentów i jednocześnie znajdują im lekarzy i zabiegi za granicą. Wśród lokalnych inwestorów pojawiali się też inwestorzy z Zatoki Perskiej. Najnowszym przykładem jest grupa Abraajów z Dubaju, która w 2016 r. nabyła 56,2 procent kenijskiej grupy szpitalnej Avenue.

Sektor prywatny

Chociaż rząd stara się, aby system publiczny był bardziej efektywny finansowo i zarazem poprawiła się jakość usług, na rynku dominują prywatne zakłady opieki zdrowotnej. Z danych z przeprowadzonej w 2013 r. ankiety (Kenya Household Health Expenditure and Utilisation Survey) w sprawie wydatków na zdrowie gospodarstw domowych wynika, że 56,8% wizyt lekarskich na obszarach miejskich pochodziło z prywatnych placówek. Na obszarach wiejskich odsetek ten wynosił 34,7%. Bank Światowy szacuje, że 61,8% łącznych wydatków na zdrowie w kraju pochodzi od dostawców z sektora prywatnego. Indywidualni pacjenci wydają na opiekę zdrowotną 37% wszystkich wydatków, co jest dużym obciążeniem budżetów domowych i ogranicza popyt na inne usługi. W latach 2007-2013 wydatki związane z opieką zdrowotną wzrosły nominalnie o 42% do poziomu 66,5 mld KES.

Sektor prywatny można podzielić na dwie grupy: kliniki czysto prywatne, które przede wszystkim zajmują się maksymalizacją zysków, oraz instytucje opieki zdrowotnej działające w formule non-profit. Ta ostatnia grupa obejmuje na przykład dwie wiodące kliniki w Kenii, Aga Khan Hospital i Nairobi Hospital, które są sprawnie zarządzane i osiągają zysk, który w całości reinwestują. Te dwie instytucje oferują zarazem najnowocześniejszą technologię medyczną.

Szukając nowych rozwiązań, rząd wprowadził w 2017 r. możliwość leasingu sprzętu przez szpitale. Każde dwa szpitale w hrabstwie mają zostać wyposażone w podstawową technikę medyczną: urządzenia rentgenowskie, do dializy, intensywnej terapii oraz laboratoryjne. Ponieważ w systemie nie ma wystarczających środków na kupno odpowiedniej ilości urządzeń, reszta ma być brana w leasing na okres 7 lat. Najważniejszym warunkiem jest gwarancja producenta sprzętu.

Przetarg wygrał amerykański General Electric, który uzyskał wyłączność na dostawy. Problemem jest jednak infrastruktura: od braku miejsca w szpitalach na nowy sprzęt, po problemy ze stałym zasilaniem i brakiem wyszkolonego personelu.

Innym producentom został więc płytki rynek najlepszych i największych szpitali, które nie dysponują dużymi funduszami na zakupy sprzętu.

Ubezpieczenie

Głównym źródłem finansowania w Kenii jest Narodowy Fundusz Ubezpieczeń Szpitalnych (National Hospital Insurance Fund), do którego należy 88,4% wszystkich objętych ubezpieczeniami pacjentów. Problemem jest niska penetracja. Jedynie 7% populacji posiada ubezpieczenie zdrowotne. W 2013 r. ponad 40% ubezpieczeń należało do osób z najbogatszego, górnego kwintyla Kenii, podczas gdy najbiedniejszy segment społeczeństwa posiadał mniej niż 3% ubezpieczeń.

Założona w 1966 roku NHIF jest obowiązkowa dla wszystkich pracowników etatowych w kraju. Jednak członkostwo wynosi zaledwie 6,1 mln, w tym prawie 2,5 miliona osób pracujących na własny rachunek. W latach 2016-2021 fundusz ma zbierać 25 miliardów KES rocznie (w 2016 r. było to 28,4) z ubezpieczeń, aby poszerzyć zasięg usług i ich dostępność. Rząd przeznaczył także 4 mld KES za pośrednictwem NHIF na opiekę macierzyńską dla biednych i upośledzonych matek, zapewniając bezpłatną opiekę o wartości 6 tys. KES na kobietę w celu pokrycia czterech badań prenatalnych, porodu i kontroli poporodowych.

W styczniu 2016 roku NHIF ogłosiło, że podwoiło liczbę pacjentów w swojej sieci, płacąc 1,2 tys. KES (12 USD) za usługi w szpitalach publicznych i 4 tys. KES za usługi w prywatnych placówkach. To nie tylko poprawiło dostęp, ale zapewniło dodatkową liczbę pacjentów prywatnym szpitalom i podmiotom świadczącym usługi zdrowotne. W jednym z głównych prywatnych szpitali non-profit w stolicy Kenii, Nairobi, Nairobi Hospital, około 50% pacjentów objęto ubezpieczeniem. Choć szpitale takie w dużej mierze nadal muszą polegać na płatnościach gotówkowych od zamożnych pacjentów, to rozbudowa sieci ubezpieczeniowych przyczynia się do zwiększenia liczby zabiegów.

Jednym z elementów rozszerzenia liczby ubezpieczonych jest oferowanie tanich polis zdrowotnych. Koszty ubezpieczenia zdrowotnego oferowanego przez publiczny NHIF wahają się między 150 KSh do 1,7 tys. KES) miesięcznie. Za ok. 20 tys. KES oferowany jest pakiet rodzinny na rok, co jest zdecydowanie tańszym rozwiązaniem niż oferta prywatnych ubezpieczalni, w których minimalna składka roczna wynosi 75 tys. KES. Przeciętny Kenijczyk zarabia ok. 2500 KES dziennie (ok. 2 USD).

Lokalna struktura przemysłu

Kenia nie produkuje urządzeń medycznych. Płytkość rynku ograniczonego budżetem państwa i wciąż niskimi zarobkami nie daje szansy na powstanie lokalnego przemysłu. Import jest więc bardziej opłacalny.

Wiodący dystrybutorzy / importerzy technologii medycznej w Kenii (wybór)

Spółka Adresy internetowe
Crown Healthcare Limited www.crownkenya.com
Medequip Supplies Limited *) www.medequip-kenya.com
Philips Medical Systems (EA) www.philips.co.ke
Pulsce care systems www.pulsecaresystems.com
Meditec Systems Limited www.meditecsystems.net
Dentmed Kenya Limited www.dentmedkenya.com
*) Z bardzo dobrymi relacjami z rządem. źródło: Trade & Invest

 Dostawcy sprzętu

Obecnie najważniejszymi dostawcami produktów technologii medycznej w Kenii są USA, Niemcy i Chińska Republika Ludowa. Dane dotyczące handlu zagranicznego Kenii są mało dostępne i często nieaktualne, ze względu na małe znaczenie przypisywane bieżącemu raportowaniu statystycznemu. Więcej można zatem wyczytać z danych państw partnerskich zbieranych przez Komisję handlu ONZ.

Import wybranych urządzeń medycznych do Kenii (w milionach USD)

SITC grupa produktów 2016 w mln USD największy dostawca
7741 Aparatura i urządzenia elektrodiagnostyczne 12,8 Niemcy
7742 Aparaty rentgenowskie itp.  31,2 USA
7413 Sterylizatory  9,64 Chiny
7853 Wózki inwalidzkie 62,7 Chiny
8720 Instrumenty dentystyczne; gdzie indziej niesklasyfikowane  48,6 Chiny
8996 Technologia ortopedyczna, protezy itp.  6,59 Niemcy
suma    171,53  

Źródło: UN Comtrade

Praktyka biznesowa

Sprzedaż technologii medycznej w Kenii wymaga doświadczonego zespołu sprzedaży, który utrzymuje stały kontakt z klientami. Zakupy sprzętu odbywają się w formule zamówień publicznych i są przedmiotem szeregu działań lobbingowych, już na poziomie pisania lokalnych specyfikacji warunków zamówienia (SIWZ).

Osoby odpowiedzialne za zakupy sprzętu i lekarstw oczekują zaproszeń na targi i wydarzenia branżowe. Imprezą ważną dla rynku jest "Arab Health" w Dubaju, gdzie spotykają się najwięksi dostawcy i kupujący na rynku kenijskim.

Kenijskie Biuro Standardów uznaje międzynarodowe standardy. Dowód zgodności z obowiązującymi normami wymaga uzyskania świadectwa zgodności (certificate of conformity - CoC) w ramach procedury PVOC - Pre-Export Verification of Conformity to Standards-Programm. W zależności od rodzaju, zakresu i częstotliwości dostaw można wybrać różne kanały certyfikacji w ramach PVoC. Kanał C ułatwia częste dostawy przez wiarygodnych eksporterów, wymaga licencji na zgodność z importowanymi produktami. Świadectwo zgodności można również wydać w inny sposób, ale trzeba pamiętać, że inspekcja niezarejestrowanych/nielicencjonowanych importowanych towarów jest uciążliwa i droga. Importerzy substancji radioaktywnych lub urządzeń, które ich używają, potrzebują pozwolenia na przywóz od Rady Ochrony przed promieniowaniem (Radiation Protection Board) i muszą posiadać licencję na obrót takimi towarami.

Farmaceutyki

Jak w wielu innych państwach, największym wyzwaniem dla systemu nie jest popyt, a raczej kontrola kosztów medykamentów. Dotyczy to zarówno sfery publicznej, jak i prywatnej.

W wielu przypadkach lekarstwa kosztują więcej w Kenii niż na rynku ich pochodzenia. Lokalni producenci mają trudności z konkurowaniem z importem, a nawet jeśli otrzymują uprzywilejowaną pozycję w zamówieniach publicznych (15% preferencji punktowej), skuteczność tego mechanizmu obniża 10% marża preferencji dla lokalnych dystrybutorów importowanych produktów farmaceutycznych. Rząd stara się rozwiązać problem farmaceutyków poprzez szereg polityk, w tym plany dotyczące nowych regulacji dotyczących importu równoległego. Porozumienie z Indiami – jednym z największych producentów tanich lekarstw i generyków – ma nie tylko obniżyć koszty, ale i spowodować rozwój branży na miejscu. Importerzy lokalni będą bezpośrednio konkurować z licencjonowanymi agentami firm wielonarodowych, które obecnie mają monopol na ten sektor. Oczekuje się również, że wymuszą one dostosowanie punktów cenowych i odnowienie środków efektywności wśród lokalnych producentów.

Przydatne linki:

Ankieta Kenya Household Health Expenditure and Utilisation Survey https://www.healthpolicyproject.com/pubs/745_KHHUESReportJanuary.pdf

Ministerstwo Zdrowia  www.health.go.ke
Biuro Standardów  www.kebs.org
Agencja ds. Zaopatrzenia Medycznego www.kemsa.co.ke
Kenijskie Stowarzyszenie Medyczne www.kma.co.ke
The East African Medical Journal www.ajol.info
Targi Afryka 2018 Medexpo (razem z Dentexpo) www.expogr.com/kenyamed
Targi Medic East Africa www.mediceastafrica.com

Opracowano na podstawie Oxford Business Group, Trade & Invest oraz w.w. stron internetowych.

Materiał wydrukowany z portalu www.wnp.pl. © Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości 1997-2020