Materiał wydrukowany z portalu www.wnp.pl. © Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości 1997-2021

Europejski Bank Inwestycyjny dołoży się do polskiej transformacji

Autor: Adam Sofuł
Dodano: 17-09-2021 17:33

Podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego nie mogło zabraknąć tematu sprawiedliwej transformacji regionów pogórnicznych i poprzemysłowych. - Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji pozwoli uruchomić inwestycje niezbędne, aby udzielić wsparcia pracownikom i społecznościom, których funkcjonowanie zależy od łańcucha wartości paliw kopalnych - wyjaśnia Grzegorz Rabsztyn, szef warszawskiego biura Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

Czym jest Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji?

- To narzędzie, które ma zapewnić wyrównanie szans na drodze do gospodarki neutralnej klimatycznie. Unia Europejska postawiła sobie ambitne cele szybkiej redukcji gazów cieplarnianych zarysowane w Europejskim Zielonym Ładzie i programie Fit for 55. Wiemy jednak, że nie wszyscy na tej drodze będą startować z tego samego miejsca – dla niektórych regionów w Polsce realizacja tych ambitnych celów klimatycznych będzie wiązała się z koniecznością poniesienia znacznych kosztów społeczno-gospodarczych.

Mamy w Europie kilka regionów, których gospodarka opiera się na paliwach kopalnych. Dla nich skutki transformacji mogłyby być szczególnym wyzwaniem. Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji pozwoli uruchomić inwestycje niezbędne, aby udzielić wsparcia pracownikom i społecznościom, których funkcjonowanie zależy od łańcucha wartości paliw kopalnych.

Skoro inwestycje, to pewnie i pieniądze?

- Jeśli chodzi o stronę finansową, mechanizm składa się z trzech filarów. Pierwszy – najbardziej znany – to Fundusz Sprawiedliwej Transformacji. Łączna pula Funduszu wynosi 17,5 mld euro, z czego do Polski może trafić 3,5 mld euro. O dotacje z tego funduszu mogą wystąpić regiony, które przygotowały plany sprawiedliwej transformacji.

Mamy też do czynienia z drugim i trzecim filarem, w których rola Europejskiego Banku Inwestycyjnego jest szczególna.

Drugi filar to komponent sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU – programu skierowanego przede wszystkim do sektora prywatnego (chociaż nie tylko), który ma na celu finansować najbardziej ryzykowne inwestycje, które bez wsparcia z tego programu najprawdopodobniej nie mogłyby uzyskać finansowania. InvestEU ma wygenerować łącznie aż 372 mld euro inwestycji w całej Unii Europejskiej, w różnych obszarach, w tym w ramach szeroko rozumianego Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji.
W przypadku InvestEU mamy do czynienia z czterema głównymi segmentami wsparcia: infrastruktury, małych i średnich przedsiębiorstw, innowacji, badań i rozwoju i wreszcie inwestycji społecznych oraz inwestycji w umiejętności.

Wydaje się, że jeśli chodzi o Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji, to kluczowym obszarem w ramach InvestEU będzie ten ostatni segment. Ma on wspierać tworzenie infrastruktury socjalnej, edukacyjnej, zdrowotnej, szkolenia zawodowe, a także cały mechanizm przekwalifikowania i poszukiwania nowych miejsc zatrudnienia dla osób, które w wyniku transformacji energetycznej stracą pracę. Z drugiej strony nie należy zapominać, że w sektorze energetyki odnawialnej też będą tworzone nowe miejsca pracy.

Oczywiście inwestycje w każdym z pozostałych segmentów mogą również przyczyniać się do tego, żeby transformacja była bardziej sprawiedliwa. Zakres potencjalnych inwestycji w ramach InvestEU będzie bardzo szeroki i chcę podkreślić, że EBI będzie bardzo aktywny w zakresie wdrażania tego filara. W ramach InvestEU Europejski Bank Inwestycyjny jest partnerem wdrażającym aż 75 proc. całego programu.

Mamy też doświadczenia we wdrażaniu „poprzednika” tego programu, którym był Europejski Fundusz Inwestycji Strategicznych, tzw. plan Junckera i mamy nadzieję, że obecny program pozwoli na sfinansowanie bardzo wielu ciekawych inwestycji w różnych obszarach w ramach MST w Polsce. To będzie znakomite uzupełnienie do mechanizmu dotacyjnego z pierwszego filara.

Czy oprócz udziału w InvestEU EBI włączy się w MST bezpośrednio?

- To właśnie trzeci filar stricte związany z działalnością Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Jest to instrument pożyczkowy dla sektora publicznego, w ramach którego przewidziane jest 1,5 mld euro dotacji ze strony Komisji Europejskiej oraz 10 mld euro pożyczek ze strony EBI.

W przypadku komponentu dotacyjnego decyzję, czy dany podmiot kwalifikuje się do uzyskania grantu, podejmować będzie oczywiście Komisja Europejska. Wysokość grantu będzie mogła stanowić od 15 do 25 proc. wartości pożyczki EBI. O jego przyznaniu decydować będzie rzecz jasna EBI, oceniając w ramach naszych procedur, na ile dany projekt będzie się kwalifikował do finansowania – będzie bankowalny i będzie generował strumień przychodów, który pozwoli na spłatę tego finansowania w przyszłości.

Co ważne, w ramach tego mechanizmu głównym beneficjentem ma być sektor publiczny. Mówimy o samorządach?

- Przede wszystkim, ale nie tylko. Beneficjentem mogą być również np. spółki miejskie. Sektor publiczny w rozumieniu rozporządzenia o trzecim filarze MST jest dość szeroko interpretowany, na pewno spółki z kapitałem publicznym mają szansę uzyskać takie finansowanie.

Czy – rozumiejąc, że mechanizm nie jest jedynym źródłem finansowania – jest to mechanizm adekwatny do potrzeb? Mówimy bowiem, że wdrożenie Europejskiego Zielonego Ładu będzie wymagało nakładów liczonych w setkach miliardów euro, tymczasem mechanizm oferuje wsparcie liczone w milionach euro….

- Rzeczywiście koszt wdrożenia i realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu czy Fit for 55 jest bardzo duży. Chociaż raczej powinniśmy w tym kontekście mówić o nakładach, o inwestycjach. W EBI szacujemy, że w Unii Europejskiej te nakłady rocznie mogą wynosić nawet 340 mld euro.

Dlatego Unia Europejska przeznacza bardzo duże środki na transformację energetyczną, tyle że są one przewidziane w różnych programach, funduszach i instrumentach. Pamiętajmy bowiem, że nakłady na złagodzenie skutków tego procesu będą finansowane nie tylko z Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji.

Mamy do czynienia z kolejną unijną perspektywą budżetową, nadal będą uruchamiane fundusze spójności, mamy do czynienia również z niebagatelnym i bezprecedensowym wsparciem ze strony Unii w postaci Funduszu Odbudowy i Budowania Odporności. Te pieniądze też zasilą w znacznym stopniu szeroko rozumianą zieloną transformację – zwróćmy uwagę, że aż 37 proc. środków w ramach Funduszu Odbudowy ma zostać przeznaczone na zieloną transformację.

Te środki będą alokowane również na cele, które przyczynią się do rozwoju tych regionów, gdzie transformacja będzie najbardziej odczuwalna. Jakkolwiek potrzeby są ogromne, szczególnie w regionach sprawiedliwej transformacji, jestem przekonany, że nie tylko MST będzie je wspierał.

Co może być finansowane w ramach MST i jakie kryteria będzie stosował EBI?

- Zakres przedmiotowy wsparcia z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji jest bardzo szeroki – to między innymi finansowanie procesów dekarbonizacyjnych w wielu podmiotach. A także ważne z perspektywy społecznej inwestycje, finansowanie i wsparcie dla projektów rewitalizacji obszarów górniczych i przemysłowych, które ucierpiały w wyniku transformacji energetycznej. To nie tylko rekultywacja tych terenów, ale też inwestycje w infrastrukturę, linie komunikacyjne, transport publiczny.

Bardzo ważny będzie komponent społeczny, o którym już mówiliśmy – kwestie związane ze wzrostem umiejętności społecznych, możliwością przekwalifikowania, poszukiwania nowych miejsc pracy, ale też z szeroko rozumianą infrastrukturą społeczną.
Co warto podkreślić, może się zdarzyć tak, że możliwe będą inwestycje nie tylko w samych regionach sprawiedliwej transformacji – zgodnie z rozporządzeniem mogą z nich skorzystać także regiony sąsiadujące, jeśli takie inwestycje mają udowodnione pozytywny wpływ na terytoria sprawiedliwej transformacji.

Jeśli chodzi o EBI, to będziemy standardowo przeprowadzać naszą procedurę kredytową, czy to w zakresie finansowania w ramach instrumentu pożyczkowego dla sektora publicznego, czy też w ramach InvestEU, która będzie uzupełniona w tym przypadku o zatwierdzenie finansowania projektu przez Komitet Inwestycyjny w ramach Invest EU. Trzeba natomiast pamiętać o tym, że te projekty, które nie zakwalifikują się na finansowanie pożyczkowe, będą mogły otrzymać dotacje w ramach I filara MST.

Nie wykluczamy też możliwości współfinansowania projektów, które otrzymają już dotację w ramach pierwszego filara.

Jaki jest stan MST na dziś? Kiedy można oczekiwać pierwszych pieniędzy?

- Jesteśmy cały czas w procesie przygotowania, te prace są bardzo intensywne. Regulacja dotycząca MST już została zatwierdzona na poziomie Komisji Europejskiej, niemniej nadal pozostaje kilka kwestii do wyjaśnienia, zarówno w ramach InvestEU i umowy gwarancyjnej, jak i współpracy między Komisją Europejską a EBI w ramach instrumentu pożyczkowego dla sektora publicznego.

Prawdopodobnie pierwsze zapytanie publiczne dotyczące zgłaszania projektów na przykład do mechanizmu trzeciego filara planowane jest na koniec tego roku lub początek przyszłego. Myślę, że z początkiem przyszłego roku środki z mechanizmu zaczną być uruchamiane.

Jeżeli chodzi o InvestEU, sytuacja wygląda nieco inaczej – wprawdzie nadal formalnie nie jesteśmy w stanie udzielać finansowania bezpośrednio w ramach tego programu, natomiast wypracowaliśmy w ramach EBI koncepcję prefinansowania, które jest udzielane z wyprzedzeniem na projekty, które w ocenie banku mogą być zakwalifikowane do wsparcia w ramach InvestEU.

EBI mocno się angażuje w zieloną transformację…

- To prawda. Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji jest istotnym, ale tylko jednym z filarów mapy drogowej EBI jako banku klimatycznego, która została przyjęta w ramach EBI. Jest ona planem inwestycyjnym dla EBI i oprócz ambitnych celów dotyczących m.in. zmobilizowania nawet 1 bln euro zielonych inwestycji do 2030 r., chcemy, aby w 2025 roku 50 proc. inwestycji w naszym portfelu miało komponent klimatyczny lub środowiskowy, a projekty, które finansujemy, już od tego roku muszą być zgodne z celami i zasadami Porozumienia Paryskiego.

Materiał wydrukowany z portalu www.wnp.pl. © Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości 1997-2021