Podkarpackie: Zinwentaryzowano ponad 900 kamiennych krzyży i figur bruśnieńskich

Ponad 900 przydrożnych krzyży i figur bruśnieńskich zostało dotychczas zinwentaryzowanych na Podkarpaciu. Stanowią one unikalny pomnik największego w okresie II Rzeczpospolitej, a obecnie nieistniejącego ośrodka kamieniarskiego.

Nazwa kamieniarki bruśnieńskiej pochodzi od nazwy miejscowości Brusno. W tamtejszym regionie "brus" oznaczało ociosany kawałek kamienia, najczęściej w formie słupa lub dużego kawałka kamienia do obrobienia.

"Ta niezwykła sztuka ludowa rozwijała się w małej wsi Stare Brusno, położonej w obrębie masywu bruśnieńskich pagórów Roztocza, gdzie rodziny kamieniarskie kopały (łamały) kamień do swoich rzeźb" - wyjaśnił autor inwentaryzacji Grzegorz Ciećka .

Kompleks kamieniołomów roztoczańskich ciągnął się od okolicy Dziewięcierza, Starego Brusna, Werchraty, Huty Lubyckiej i Huty Różanieckiej i tworzył unikalny roztoczański ośrodek kamieniarski. Najlepiej rozwinięty i dominujący był rejon bruśnieński, dlatego też kamieniarzy z całego regionu nazywa się bruśnieńskimi.

Obecnie zakończył się kolejny etap inwentaryzacji bruśnieńskich dzieł sztuki kamieniarskiej. Obecnie znanych jest ich 918. Najwięcej obiektów, bo 628 znajduje się na terenie pow. lubaczowskiego. Ostatnio doszło do nich 290 obiektów z sąsiednich powiatów - wynika z kolejnego etapu inwentaryzacji.

Zdaniem Ciećki dzięki mapie z zaznaczonymi obiektami widać, że zasięg kamieniarki bruśnieńskiej w linii prostej to około 130 kilometrów. Od północy ograniczała go stara granica zaboru austriacko-rosyjskiego, od wschodu granica państwowa z Ukrainą, gdzie prace inwentaryzacyjne nastąpią w przyszłości. Na zachodzie, za rzeką San, kamieniarka bruśnieńska jest mniej spotykana.

"Kraina bruśnieńskich kamiennych krzyży przydrożnych właśnie pokazała nam swoje wyraźne granice. Należy tu bardzo wyraźnie zaznaczyć, że nie wszystkie obiekty zostały znalezione. Nawet teraz, po wieloletnich eksploracjach, okazało się, że w Dziewięcierzu (pow. lubaczowski), znalazły się dwa, nikomu nieznane, kamienne krzyże. Kolejnych możemy się spodziewać z rejonu jarosławskiego. To kwestia czasu" - podkreślił autor inwentaryzacji.

Ciećka przypomniał, że Stare Brusno najpierw zasiedlili Wołosi, później napływali też Rusini (dawniej tak nazywano Ukraińców), w mniejszym stopniu Polacy i Żydzi. Obok Starego Brusna powstała osada kolonistów niemieckich - Deutschbach (obecnie Polanka Horyniecka).

"Dziś trudno sobie to wyobrazić, by obok siebie mieszkali Niemcy, Polacy, Ukraińcy i Żydzi. Naturalnym było to, że zawierano mieszane małżeństwa. Właśnie ta mieszanka kultur i religii spowodowała, że powstała unikalna na skalę światową sztuka utrwalona w bruśnieńskim kamieniu" - wyjaśnił Ciećka.

Po II wojnie światowej i akcji "Wisła" wioska Stare Brusno jak i tradycja kamieniarska przestały istnieć.

"Milczącymi świadkami świetności bruśnieńskich i żydowskich warsztatów zostały cmentarne krzyże, figury, stele, macewy na kirkutach a także przydrożne krzyże i pomniki. Tradycję kamieniarską kontynuowali po wojnie już nieliczni" - podkreślił autor inwentaryzacji bruśnieńskich figur i krzyży.

Dokładna mapa znalezionych i opisanych obiektów dostępna jest na stronie kamiennekrzyze.pl. Tam także można zapoznać się z ideą inwentaryzacji i historią kamieniarki bruśnieńskiej.

×

KOMENTARZE (0)

Do artykułu: Podkarpackie: Zinwentaryzowano ponad 900 kamiennych krzyży i figur bruśnieńskich

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.236.212.116
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum
WNP - Portal gospodarczy

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!