PARTNERZY PORTALU

Prof. J. Żaryn: odpowiedź na pytanie o program polityczny prymasa Wyszyńskiego zależy od tego, jak mierzymy władzę

Odpowiedź na pytanie o program polityczny prymasa Wyszyńskiego zależy od tego, jak mierzymy władzę. Jeśli pojmujemy ją jedynie w kontekście politycznym i oceniamy z punktu widzenia kontrolowanych instytucji, to stwierdzimy, że prymas nie był politykiem. Jeśli jednak władza to autorytet oddziałujący na wspólnotę narodową, to władza prymasowska przewyższała każdą, poza papieską – mówi PAP historyk prof. Jan Żaryn, dyrektor Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej.

Polska Agencja Prasowa: Prymas pochodził z rodziny powstańca styczniowego. W młodości, wraz z ojcem, odwiedzał liczne groby poległych w tym zrywie. Jako młody ksiądz obserwował Powstanie Warszawskie z perspektywy szpitala polowego w Puszczy Kampinoskiej. Jak te doświadczenia związane z dramatami powstań narodowych wpłynęły na jego działania w momentach kryzysów społecznych w grudniu 1970 i sierpniu 1980 r.?

Prof. Jan Żaryn: Należy pamiętać, że prymas patrzył w sierpniu 1944 r. na płonącą Warszawę, która w imieniu całej Polski próbowała wybić się na niepodległość, ale nie było to spojrzenie z zewnątrz. Zgrupowanie AK "Kampinos" było częścią toczącej się bitwy o Warszawę. Miał więc świadomość zbliżającej się tragedii, spowodowanej bezczynnością Armii Czerwonej i niemożnością uzyskania pomocy od naszych sojuszników zachodnich. W Powstaniu Warszawskim brali udział również bliscy mu współpracownicy, m.in. Maria Okońska, przyszła założycielka Instytutu Prymasa Wyszyńskiego.

Doświadczenie Powstania Warszawskiego należy łączyć z jego spojrzeniem na Powstanie Styczniowe. W stulecie jego wybuchu władze komunistyczne bardzo ostro atakowały Kościół. Próbowały też wymusić na polskiej inteligencji przyjęcie myślenia opartego na minimalizmie potrzeb, utożsamionego z realizmem politycznym. "Realiami geopolitycznymi" uzasadniano potępienie wszelkich prób wybijania się na niepodległość, które "realiści" określali jako "nierealistyczne". W stulecie Powstania Styczniowego doszło również do polemiki między Stanisławem Stommą z "Tygodnika Powszechnego" a Wyszyńskim, której osią był właśnie ów "minimalizm potrzeb" i potępienie "polskiej niesforności". Prymas jednoznacznie opowiedział się za powstańcami z roku 1863. Zakładał, że mamy prawo do niepodległości, własnej kultury i niezależnego rozwoju. Był opinii, że minimalizm potrzeb powoduje degradację w stronę zniewolenia. Nie mogło być na nie zgody, jeśli naród chciał być żywy.

Warto w tym kontekście wspomnieć także list prymasa wystosowany w czerwcu 1970 r., który miał być ogłoszony 15 sierpnia, w 50. rocznicę Bitwy Warszawskiej. Wzbudził oburzenie komunistów i wielu działaczy katolickich, którzy na różne sposoby "tłumaczyli" Wyszyńskiemu, że nie wolno tego listu rozpowszechniać, ponieważ naruszy on relacje polsko-sowieckie, a tym samym możliwości funkcjonowania PRL w momencie, w którym Władysław Gomułka próbował uzyskać zgodę na zawarcie umowy z Republiką Federalną Niemiec. Ta ograniczona swoboda własnej pamięci i rozwoju budziła niechęć Wyszyńskiego, który przywiązywał wielką wagę do zachowania prawa narodu do kultywowania własnej przeszłości. Jego zdaniem pozbawienie się takiego prawa i pogodzenie się z tym byłoby równoznaczne z popadnięciem w niewolę.

Zdaniem Wyszyńskiego nie oznaczało to, że należy zgubić realizm polityczny. Najlepiej widać go we wspomnianych w pana pytaniu momentach historycznych. Prymas zdawał sobie sprawę, że potworna skala ofiar II wojny światowej bezpowrotnie obniżyła nasze możliwości egzystencji narodowej. Straty poniesione przez polską inteligencję obniżyły nasze możliwości rozwoju, a jałtańska zmowa mocarstw pozbawiła złudzeń dotyczących możliwości samodzielnego rządzenia się. Idąc śladem Adama Doboszyńskiego, który pisał o "ekonomii krwi", Wyszyński wiedział, że Polacy nie mogą sobie znów pozwolić na utraty elity. Kolejne pokolenia musiały wzrastać bez strat. O to modlił się prymas w roku milenijnym. Nie ma zatem sprzeczności między realizmem politycznym postulowanym przez jego oponentów a wyrażanymi przez niego obawami o niebezpieczeństwo rozlewu krwi.

×

KOMENTARZE (0)

Do artykułu: Prof. J. Żaryn: odpowiedź na pytanie o program polityczny prymasa Wyszyńskiego zależy od tego, jak mierzymy władzę

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.236.187.155
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum
WNP - Portal gospodarczy

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!