REKLAMA

100 lat temu wybuchło I Powstanie Śląskie. Premier złożył kwiaty pod pomnikiem w Katowicach

  • Autor: PAP
  • 18 maja 2019 12:15
100 lat temu wybuchło I Powstanie Śląskie. Premier złożył kwiaty pod pomnikiem w Katowicach Premier Mateusz Morawiecki w Katowicach (fot. Krystian Maj / KPRM)

Premier Mateusz Morawiecki oraz wicepremier Beata Szydło złożyli w sobotę kwiaty pod Pomnikiem Powstańców Śląskich w Katowicach - jednym z symboli miasta. - Powstańcy śląscy zostawili nam nie tylko lekcję historii, ale też lekcję na przyszłość: Polska to wybór, często niełatwy - powiedział premier Mateusz Morawiecki. Akcentował, że w momencie największego zagrożenia powstańcy opowiedzieli się za Polską i polskością.

  • Szef rządu oraz wicepremier Beata Szydło wzięli w sobotę udział w pikniku, zorganizowanym na katowickim Placu Sejmu Śląskiego w ramach obchodów 100. rocznicy wybuchu I powstania śląskiego.
  • "Lekcja, jaką zostawili nam powstańcy śląscy, to nie jest tylko lekcja historii, lekcja o przeszłości. To jest też lekcja o przyszłości - o tym, że Polska to jest wybór, często niełatwy wybór" - powiedział Morawiecki.
  • Jak zaznaczył, powstańcy śląscy w "dramatycznych momentach roku 1919, 1920 i 1921 mieli do wyboru potężne państwo". "Niemcy kusili ich: chodźcie do nas, Polska to państwo sezonowe" - mówił. Dodał, że pod Warszawą stała potężna armia bolszewicka.

"W takim momencie, momencie największego zagrożenia powstańcy śląscy, mieszkańcy Śląska opowiedzieli się za Polską, opowiedzieli się za polskością" - podkreślił premier.

Jak przypomniał, Wojciech Korfanty mówił później, że "Polska nie jest taka do końca, o jakiej sobie zamarzyliśmy, ale dodawał, że będziemy przecież wszyscy starać się i pracować po to, żeby była coraz lepsza".

"I to też jest dla nas lekcja III Rzeczypospolitej i państwa, które staramy się, żeby było coraz silniejsze, coraz lepsze dla wszystkich. Bo marzenia nie spełniają się same, marzenia spełniają ludzie" - zastrzegł.

"Dlatego jesteśmy wdzięczni powstańcom śląskim za tę wielką lekcję przeszłości i lekcję na przyszłość; lekcję, że Polska to wybór. Wybór, który był o wiele trudniejszy w latach wcześniejszych. Wybór, którego dokonali tacy wielcy ludzie jak Bolesław Leśmian, Wincenty Pol, admirał (Józef - PAP) Unrug - oni wszyscy mogli być ludźmi innej narodowości i w dramatycznych okolicznościach wybierali Polską i polskość" - mówił szef rządu.

Premier Morawiecki wspomniał Andrzeja Mielęckiego, katowickiego lekarza, którego - jak mówił - niemieccy bojówkarze odciągnęli od opatrywania rannych Niemców, a potem skatowali, wrzucając ciało do przepływającej przez Katowice rzeki Rawy.

Przypomniał też postać Janiny Omańkowskiej, "która walczyła o polskość jeszcze w zaborze pruskim w Wielkopolsce", a która na Śląsku była m.in. autorką głośnej odezwy w piśmie "Katolik", po której kobiety licznie angażowały się do pomocy w III powstaniu śląskim.

"Winniśmy im wszystkim wdzięczną pamięć, oni żyją dzisiaj cały czas wśród nas" - podkreślił premier. Jak ocenił, "to wspaniała lekcja tamtej przeszłości spowodowała, że polskość na tych ziemiach przetrwała przez wieki i trwa do dzisiaj".

Szef rządu wspomniał również pamięć dziesiątek tysięcy powstańców śląskich, polskich państwowców, harcerzy, lekarzy, prawników z regionu, których nazwiska znajdowały się w 1939 r. w Sonderfahndungsbuch Polen (księgi Polaków ściganych listem gończym - PAP). "Oni wszyscy byli już przed wojną zapisani na tych listach i skazani na zagładę przez niemieckiego okupanta" - zaznaczył.

"Powstańcy śląscy, późniejsi bohaterowie lat drugiej wojny światowej i wszyscy budowniczy po drugiej wojnie światowej, dali nam prawdziwą lekcję polskości. Dzisiaj idziemy ich śladem" - zadeklarował Morawiecki. "Budujemy silny Śląsk dla Polski i budujemy silną Polskę dla całego województwa śląskiego" - dodał.

Wicepremier Beata Szydło mówiła, że Śląsk - bliski jej sercu i miejscu zamieszkania - "jest przede wszystkim bliski sercu każdego polskiego patrioty".

"To region piękny, silny, uczciwy; silny rodziną, ludźmi, którzy są pracowici, którzy są wytrwali, którzy są patriotami, ale są też i charakterni - i zawsze przede wszystkim myślą o tym, co jest dla nich najważniejsze, najbliższe: Polska, ojczyzna, rodzina: ta tradycyjna rodzina śląska, która powinna być wzorem do naśladowania nie tylko w Polsce, ale i w Europie" - powiedziała.

Jak oceniła, śląska rodzina "żyje wartościami nie od święta, ale na co dzień" i ważne są w niej "wszystkie więzy, wszystkie relacje, które przez wieki i pokolenia budowały to, co jest właśnie największym kapitałem i siłą Polski, czyli właśnie rodzinę".

Wicepremier dodała, że Śląsk kojarzy się z pracowitymi, wytrwałymi ludźmi, gospodarką, przemysłem, węglem, górnictwem, ale też z zielenią i nowoczesnością. "Dzisiaj, kiedy przyjeżdża się tutaj, do Katowic czy do innych miast widać, że Śląsk się zmienia, że Śląsk jest regionem, który stawia na nowoczesność, na to, by rozwijać się, by dawać dobrą przyszłość mieszkańcom, ale by też być silnym regionem dla Polski" - mówiła.

Szydło podziękowała mieszkańcom za umiłowanie regionu i Polski, a także za "poszanowanie polskości, tradycji, wiary, kultury - tego wszystkiego, co w każdej polskiej rodzinie na co dzień jest tak ważne". Życzyła, aby reformy, programy i projekty realizowane przez rząd dla regionu przede wszystkim spełniały oczekiwania mieszkańców.

Wojewoda śląski Jarosław Wieczorek nawiązał do stojącego na Placu Sejmu Śląskiego pomnika Wojciecha Korfantego. Jak ocenił, obecność najwyższych przedstawicieli władz państwowych na wydarzeniu poświęconym pamięci powstańców śląskich potwierdza nie tylko, że region może liczyć na wsparcie - gospodarcze, poprzez Program dla Śląska.

"Ale to, że jesteście państwo z nami, przed pomnikiem męża stanu, jednego z sześciu ojców założycieli II Rzeczypospolitej, Wojciecha Korfantego, to dla nas naprawdę ogromna satysfakcja" - uznał wojewoda.

Współorganizujący wraz z wojewodą sobotni piknik marszałek woj. śląskiego Jakub Chełstowski przypomniał, że w czwartek delegacja władz i społeczeństwa woj. śląskiego udała się specjalnym pociągiem "Powstaniec Śląski" do stolicy, aby przekazać prezydentowi replikę sztandaru powstańców śląskich "Tobie Polsko", otrzymując od niego flagę państwową, wciągniętą w piątek na maszt historycznego Gmachu Sejmu Śląskiego.

Jak ocenił Chełstowski, również obecność premiera Morawieckiego i wicepremier Szydło na sobotnim pikniku "to symbol łączności na stulecie pierwszego powstania śląskiego". "Ojcem prawdy jest czas, a Śląsk jest polski" - podkreślił marszałek regionu.

Wcześniej premier Mateusz Morawiecki oraz wicepremier Beata Szydło złożyli kwiaty pod Pomnikiem Powstańców Śląskich w Katowicach. Obojgu premierom towarzyszyli: wojewoda śląski Jarosław Wieczorek, marszałek województwa śląskiego Jakub Chełstowski oraz kandydatki PiS w wyborach do Parlamentu Europejskiego - Jadwiga Wiśniewska i Izabela Kloc.

Sejm RP ustanowił rok 2019 Rokiem Powstań Śląskich, podkreślając w uchwale, że te trzy zrywy z lat 1919, 1920, 1921 "stanowią jedną z najpiękniejszych kart w dziejach narodu polskiego, są końcowym akordem procesu jednoczenia ziem polskich w okresie porozbiorowym".

I powstanie śląskie wybuchło w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 r. Objęło tereny powiatu rybnickiego i pszczyńskiego oraz część okręgu przemysłowego. Na jego czele stanął śląski działacz polityczny Alfons Zgrzebniok, który wraz ze swoim sztabem przebywał w Sosnowcu. Bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania była masakra górników z kopalni "Mysłowice", którzy domagali się zaległych wypłat. Kiedy 15 sierpnia 1919 r. tłum wtargnął przez bramę, niemieckie wojsko otworzyło ogień. Zginęło wtedy siedmiu górników, dwie kobiety i trzynastoletni chłopiec.

Na Śląsku wrzało jednak wcześniej. W maju na konferencji pokojowej w Wersalu zadecydowano, że o przynależności atrakcyjnych gospodarczo terenów Śląska przesądzi plebiscyt. Wobec trudności gospodarczych w regionie pracę przerwało 40 kopalń. Górnicy nie otrzymywali pensji, więc zdecydowali się na strajk generalny.

Dzień po masakrze mieszkańcy śląskich miast zaczęli atakować posterunki Grenschutzu - niemieckiej straży granicznej. Jedne z pierwszych potyczek stoczono wokół Czułowa i Tychów. Powstańcy opanowali m.in. Tychy, Radzionków, Piekary i część Katowic, w tym dworzec kolejowy w Katowicach-Ligocie. Niemcom udało się wkrótce odbić te punkty.

Wobec przewagi wroga, 24 sierpnia dowódcy powstania wstrzymali walki. Nieprzygotowane organizacyjnie powstanie nie zakończyło się sukcesem politycznym, zwróciło jednak uwagę międzynarodowej społeczności na sprawę Śląska. Pod jej naciskiem Niemcy ogłosili amnestię dla uczestników powstania.

Drugie powstanie śląskie było odpowiedzią polskich organizacji wojskowych i plebiscytowych na antypolskie działania niemieckie przed mającym tam się wkrótce odbyć plebiscytem (odbył się w marcu 1921 r.). Nie wybuchło spontanicznie, lecz zostało ogłoszone przez Dowództwo Główne Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska (na czele którego stał Alfred Zgrzebniok) oraz Polski Komisariat Plebiscytowy (Polskim Komisarzem Plebiscytowym był Wojciech Korfanty).

Rozkaz do walki wydano 19 sierpnia 1920 r. - powstanie zaczęło się w nocy z 19 na 20 sierpnia i objęło praktycznie cały okręg przemysłowy. Bezpośrednim celem powstańców było wyparcie niemieckiej Policji Bezpieczeństwa z obszaru plebiscytowego, a także likwidacja niemieckich organizacji paramilitarnych i bojówek.

Dowodzeni z Dąbrówki Małej (obecnie dzielnica Katowic) powstańcy m.in. szybko zniszczyli na całym terenie sieć łączności i opanowali powiaty: katowicki i bytomski oraz większość tarnogórskiego, rybnickiego, zabrzańskiego i lublinieckiego. Akcja zakończyła się 25 sierpnia, na rozkaz jej dowódców.

Dzień wcześniej Międzysojusznicza Komisja Plebiscytowa ogłosiła rozwiązanie niemieckiej policji i powołała Policję Górnego Śląska o polsko-niemieckim składzie. Powstańcy uzyskali również zapewnienie ukarania przywódców antypolskich ekscesów i usunięcie z obszaru objętego plebiscytem osób, które przybyły tu po 1 sierpnia 1919 r.

20 marca 1921 roku na Górnym Śląsku odbył się plebiscyt. Uczestniczyło w nim 96,5 proc. osób z obszaru plebiscytowego. W reakcji na niekorzystny dla Polski werdykt interpretującej wyniki Międzysojuszniczej Komisji Plebiscytowej (Polska miała otrzymać tylko powiaty pszczyński i rybnicki), wybuchło trzecie powstanie śląskie - w nocy z 2 na 3 maja 1921 r.

W wyniku trzeciego powstania Rada Ambasadorów zdecydowała o korzystniejszym dla Polski podziale Śląska. Z terenu objętego plebiscytem do Polski przyłączono 29 proc. obszaru i 46 proc. ludności.

Podobał się artykuł? Podziel się!

Skomentuj

  • Brak komentarzy.



REKLAMA

Znajdź swojego posła i senatora

LUB
Polityka rozbudza emocje, jakich dawno nie było? Oceniaj i komentuj działania i wypowiedzi posłów i senatorów z podziałem na okręgi i komitety. Twój głos zawsze się liczy!
REKLAMA

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.