REKLAMA

Jan Olszewski był tam, gdzie działa się historia

  • Autor: Adam Sofuł
  • 08 lutego 2019 12:25
Jan Olszewski był tam, gdzie działa się historia Jan Olszewski (1930-2019) (fot. Robert Gardziński / FORUM)

Odszedł Jan Olszewski. Jedna z najbardziej zasłużonych postaci najnowszej historii Polski. Jest pamiętany przede wszystkim jako jeden z premierów III RP, ale jego biografia jest daleko bardziej bogata.

  • Zmarł Jan Olszewski, były premier, prawnik, polityk.
  • Był autorytetem nie tylko dla prawej strony sceny politycznej.
  • Działalność na rzecz demokratyzacji Polski prowadził już w latach 60., broniąc opozycjonistów w procesach politycznych.

Jan Olszewski był tam, gdzie działa się historia. Jako żołnierz „Szarych Szeregów” brał udział w Powstaniu Warszawskim, w latach PRL towarzyszył - praktycznie od jej narodzin - demokratycznej opozycji, bronił jej przedstawicieli w procesach politycznych, był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu, w III RP posłem, premierem, liderem kilku partii.

Najbardziej pamiętany jest jako premier. Krótki, półroczny okres jego rządów do dziś stanowi punkt odniesienia w dzisiejszych podziałach politycznych. Rząd był zrodzony w bólach - wprawdzie Jan Olszewski otrzymał nominację na premiera 6 grudnia 1991 r., to gabinet zaprzysiężono dopiero 23 grudnia, a „po drodze” Olszewski zrezygnował z pełnienia tej funkcji (ale ta rezygnacja nie została przyjęta przez Sejm). Skąd to zamieszanie? Scena polityczna była wówczas znacznie bardziej rozdrobniona i rząd Olszewskiego tworzyło aż pięć ugrupowań. Stabilnej większości nie udało się zresztą zbudować do końca, co było jedną z głównych przyczyn upadku tego gabinetu.

Rząd Olszewskiego miał zerwać z liberalną polityką prowadzoną przez dwa poprzednie gabinety (Tadeusza Mazowieckiego i Jana Krzysztofa Bieleckiego, których główną gospodarczą twarzą był Leszek Balcerowicz). Zapowiedział zatem m.in. zupełnie inne podejście do prywatyzacji  (w praktyce oznaczało to jej wyhamowanie), co zaostrzyło konflikt między rządem a liberalną częścią Sejmu.

Z tego punktu widzenia paradoksalny jest fakt, że na okres jego rządów przypada jedna z najbardziej kontrowersyjnych prywatyzacji III RP - sprzedaż Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej Fiatowi. Decyzja w tej sprawie zapadła 28 maja 1992 roku, tydzień przed upadkiem rządu. Można jednak powiedzieć, że ciężar negocjacji w tej sprawie spadał na ówczesnego ministra finansów Andrzeja Olechowskiego. Padały nawet głosy, że przedstawiając do akceptacji ówczesną umowę, „postawił rząd pod ścianą”.

Pół roku to zbyt krótki okres, by zrealizować jakąś spektakularną strategię gospodarczą (a i bardzo chwiejna większość parlamentarna tego nie ułatwiała), warto jednak docenić to, co gabinet Olszewskiego zrobił w sferze polityki - mocno potwierdził euroatlantycki kurs Polski, a dążenie do NATO zostało po raz pierwszy zapisane w oficjalnych dokumentach Ministerstwa Obrony Narodowej. W maju 1992 roku Olszewski sprzeciwił się przekazywaniu baz opuszczonych przez stacjonujące w kraju wojska rosyjskie w ręce międzynarodowych spółek polsko-rosyjskich, co było źródłem konfliktu tego rządu z prezydentem Lechem Wałęsą. 

Część z członków rządu Olszewskiego jest aktywna do dziś - Antoni Macierewicz był wówczas szefem resortu spraw wewnętrznych, Piotr Naimski - szefem Urzędu Ochrony Państwa (przekształconego po latach w Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencję Wywiadu). Ministrem współpracy gospodarczej z zagranicą był dzisiejszy prezes NBP Adam Glapiński. Warto też przypomnieć, że pierwsze rządowe szlify - jako wiceminister obrony narodowej, zdobywał Radosław Sikorski. Można zatem powiedzieć, że ów gabinet był kuźnią kadr politycznych III RP, zwłaszcza dla prawej strony sceny politycznej.

Kontrowersje co do osiągnięć, a zwłaszcza co do okoliczności upadku rządu będą zapewne trwały do końca świata (i jeden dzień dłużej). Prawa strona sceny politycznej uważa, że przyczyną była lustracja, ale nawet sam Olszewski w późniejszych wywiadach nie wykluczał, że powodem mogło być wstrzymanie prywatyzacji. Przeciwnicy tego rządu stoją na stanowisku, że po prostu upadł nieudolny, targany konfliktami rząd niemający większość parlamentarnej. Nie zmienia to faktu, że debata nad odwołaniem rządu Jana Olszewskiego w nocy z 4 na 5 czerwca 1992 roku była jednym z najbardziej dramatycznych momentów najnowszej historii Polski. 

Nawet jednak mimo różnic politycznych osoba szefa tego gabinetu była niezmiennie darzona szacunkiem. Bo chociaż Jan Olszewski zdecydowanie prezentował swoje stanowisko, nigdy przeciwników politycznych nie obrażał. A przypomnijmy, że wielu jego oponentów z lat 90. miało wobec niego spory dług wdzięczności, zatem sprowadzanie postaci Jana Olszewskiego tylko do jednego z premierów III RP byłoby ujęciem jednowymiarowym.

Swój specyficzny flirt z polityką rozpoczął jeszcze w głębokim PRL, broniąc jako adwokat opozycjonistów w procesach politycznych. W latach 60. wymagało to niemałej odwagi, tym bardziej że Olszewski bronił z pasją i zaangażowaniem. Występował m.in. w procesach Melchiora Wańkowicza (1964), Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego (1965), Janusza Szpotańskiego (1968), Adama Michnika i Jana Nepomucena Millera. Studentów oskarżanych po wypadkach marcowych 1968 roku bronił z takim zaangażowaniem, że komunistyczne władze na dwa lata zawiesiły mu prawo wykonywania zawodu.

Wkrótce jego zaangażowanie polityczne zaczęło wykraczać poza sprawy czysto zawodowe (czyli występowanie w procesach politycznych). W grudniu 1975 r. był inicjatorem, współautorem (wraz z Jackiem Kuroniem i Jakubem Karpińskim) oraz sygnatariuszem Listu 59 do Sejmu zawierającego protest przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL. Podpisał również oświadczenie intelektualistów solidaryzujące się z protestami robotniczymi w czerwcu 1976 roku i zaangażował się w tworzenie Komitetu Obrony Robotników.

W 1977 r. napisał, wydany przez tę organizację i następnie wznawiany w ramach drugiego obiegu wydawniczego, poradnik Obywatel a Służba Bezpieczeństwa, który stał się instrukcją dla opozycjonistów rozpracowywanych przez funkcjonariuszy SB w okresie stanu wojennego. Także podczas stanu wojennego występował w licznych procesach politycznych (był m.in. oskarżycielem posiłkowym w procesie zabójców ks. Jerzego Popiełuszki).

W III RP po upadku rządu jego kariera polityczna podupadła, ale też i Olszewski nigdy kariery robić nie chciał. Po prostu zawsze działał na rzecz tego, co uważał za słuszne. M.in. założył Ruch Odbudowy Polski, którego był przewodniczącym do 2011 roku. W latach 2005-2006 był zastępcą przewodniczącego Trybunału Stanu.

W ostatnich latach, ze względu na stan zdrowia, wycofał się z czynnego życia publicznego, ale zawsze był słuchany z uwagą. Był autorytetem nie tylko dla prawej strony sceny politycznej (co o tyle paradoksalne, że przynajmniej w sferze gospodarczej, pochodzący z PPS-owskiej rodziny Olszewski, był raczej lewicowcem). W 2009 roku został odznaczony Orderem Orła Białego.

Piękny życiorys. Szkoda, że już nic do niego nie dopiszemy.

Czytaj także: Politycy o śmierci Jana Olszewskiego: Zmarł wielki człowiek, patriota i obrońca

Podobał się artykuł? Podziel się!

Skomentuj (1 komentarzy)

  • Kolo 2019-02-09 09:45:00
    Rządy Olszewskiego zostały obalone bo premier chciał opublikować listy Tajnych Współpracowników służb PRL a wielcy politycy (czynni do dzisiaj) chcieli tego uniknąć bo sami widnieli na tych listach. Obejrzyjcie sobie "nocną zmianę" na YT.



REKLAMA

Znajdź swojego posła i senatora

LUB
Polityka rozbudza emocje, jakich dawno nie było? Oceniaj i komentuj działania i wypowiedzi posłów i senatorów z podziałem na okręgi i komitety. Twój głos zawsze się liczy!
REKLAMA

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.