PARTNERZY PORTALU

Sto lat temu powołano pierwszy rząd II Rzeczypospolitej

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego. Premier siedzi pierwszy z lewej od Józefa Piłsudskiego (fot. domena publiczna)

100 lat temu, 18 listopada 1918 r., zwierzchnik władz cywilnych odrodzonego państwa Józef Piłsudski przyjął ślubowanie prezydenta ministrów Jędrzeja Moraczewskiego. Tworzona przez tego polityka rada ministrów jest uznawana za pierwszy rząd II Rzeczypospolitej.

  • W skład rządu Jędrzeja Moraczewskiego weszli przedstawiciele różnych ugrupowań politycznych ale bez endecji.
  • Jednym z dokonań rządu było wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy.
  • Jędrzej Moraczewski złożył wniosek o dymisję 15 stycznia 1919 roku. Jego następcą został Ignacy Jan Paderewski.

"I naraz, bez żadnych pośrednich przejść, przypada nam w udziale niepodległość, a więc własny rząd. Trzeba dopiero budzić, wychowywać w narodzie instynkta państwowotwórcze, bo instynkta anarchistyczne tkwią w każdym Polaku" - pisał Jędrzej Moraczewski w opublikowanym w 1919 r. szkicu działalności swojego rządu "Przewrót w Polsce". Gorzka konstatacja socjalistycznego polityka może być traktowana jako przekonanie o skali wyzwań stojących przed odrodzoną Polską. Jednym z najważniejszych było przeciwstawienie się narastającym nastrojom rewolucyjnym.

Mimo że Moraczewski bardzo krytycznie podchodził do "ugodowych" rządów Rady Regencyjnej, to przeciwstawiał się jakimkolwiek gwałtownym zmianom sytuacji społecznej w Polsce. Program jego rządu ma swoje korzenie w założeniach, które przyświecały powołaniu rady ministrów Ignacego Daszyńskiego. Deklaracja programowa rządu w Lublinie zapowiadała daleko idące reformy społeczne. "Manifest stanowi kamień węgielny w budowie nowoczesnego państwa polskiego. Przeciwstawiał hasłom bolszewickim i rodzimej reakcji zasady szczerej demokracji. Następne gabinety musiały liczyć się i liczą do dziś dnia z zasadami wypowiedzianymi przez manifest, jako jedyną drogą do wyprowadzenia Polski z chaosu" - podkreślał Moraczewski.

Po objęciu pełni władzy Józef Piłsudski powierzył misję stworzenia nowego rządu Ignacemu Daszyńskiemu. Negocjacje z przedstawicielami lewicowych i prawicowych partii politycznych rozpoczęły się w Warszawie 12 listopada. Bardzo szybko napotkały ogromne trudności, związane m.in. z nadmiernym, zdaniem endecji, radykalizmem Daszyńskiego i pozostałych ministrów jego rządu. "W listopadzie koalicyjny rząd był w Polsce niemożliwym. Piłsudski pragnął tego rządu, lecz i on liczył się z przeszkodami i zdecydował się na rząd ludowy" - pisał Daszyński. Fiasko negocjacji z endecją nie oznaczało, że Piłsudski całkowicie zrezygnował z rozszerzenia tworzącego się rządu na środowiska prawicowe. Podjął więc decyzję o zdymisjonowaniu Daszyńskiego, którego 14 listopada zdecydował "zamianować prezydentem gabinetu".

Nowym premierem ministrów miał zostać Jędrzej Moraczewski. O jego nominacji zdecydowały związki z więcej niż jednym środowiskiem politycznym. W trakcie I wojny światowej był nie tylko członkiem PPSD, lecz również Polskiej Organizacji Wojskowej i tajnego Konwentu "A". W październiku 1918 r. wszedł w skład Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie. 7 listopada, mimo nieobecności w Lublinie, został ministrem komunikacji rządu ludowego. Jednocześnie jako członek PKL wraz z pozostałymi członkami tego gremium odmówił uznania rządu Daszyńskiego.

Ta specyficzna droga polityczna sprawiała, że jego kandydatura mogła być do przyjęcia dla przynajmniej części centrum i prawej strony sceny politycznej. Według niektórych relacji z 17 listopada 1918 r. Moraczewski opierał się przeciwko nominacji. Podobno Piłsudski jako zwierzchnik POW rozkazał mu jej przyjęcie. Następnego dnia rząd został zaprzysiężony. Aby podkreślić, że gabinet Moraczewskiego jest kontynuacją rządu Daszyńskiego, a nie prowizorium rządowego Władysława Wróblewskiego, nową radę ministrów nazywano Tymczasowym Rządem Ludowym Republiki Polskiej. Określenie to nie jest jednak stosowane konsekwentnie we wszystkich dokumentach wydawanych między listopadem 1918 a styczniem 1919 r. Często używano także określenia "Rzeczpospolita Polska".

×

POLECAMY

KOMENTARZE (1)

  • jjszczepanski 2018-11-21 14:13:38
    pierwszy rząd powołano 7 listopada w Lubilinie, a premierem był Ignacy Daszyński

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.85.245.126
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum
WNP - Portal gospodarczy

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!